ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ ΔΝΤ

Το άρθρο 25 του  ισχύοντος Συντάγματος, προβλέποντας ρητά την αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου, αναγνωρίζει, την αρχή του κράτους δικαίου. Έχει διαμορφωθεί εν τω μεταξύ νομολογιακά η αρχή της εμπιστοσύνης στις πράξεις της Διοικήσεως και καθιερώθηκε κατά την αναθεώρηση του 2001 η αρχή της αναλογικότητας. Η  αρχή του κράτους δικαίου ανάγεται σε βασική αρχή διασφαλίσεως της νομιμότητας, δηλαδή της τηρήσεως όχι μόνο των νόμων, αλλά της επιδιώξεως αυτής της ιδέας του δικαίου υπό ουσιαστική πλέον έννοια και περιεχόμενο και ενέχει αντίστοιχη θεσμική-συνταγματική εγγύηση.Βασικό όμως χαρακτηριστικό του Κράτους Δικαίου είναι η ισονομία, δηλαδή η ισότητα και ισοτέλεια όλων όσων υπόκεινται στην έννομη τάξη που συγκροτούν οι παραπάνω αρχές και οι ρυθμιστικοί κανόνες συμπεριφοράς, οι οποίοι διέπουν τις σχέσεις των ατόμων, των νομικών προσώπων, μεταξύ τους και έναντι του Κράτους, καθώς επίσης τις πράξεις και γενικότερα την δράση του τελευταίου και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, οργανισμών και κρατικών Αρχών, έναντι των πρώτων.

  Βασικές αρχές της διοικητικής δράσης είναι η αρχή της νομιμότητας, το δημόσιο συμφέρον και η προστασία του διοικουμένου. Οι ιδιώτες μπορούν να πράξουν ό,τι δεν απαγορεύεται ενώ η Διοίκηση, μόνο ό,τι επιτρέπεται. Στο  κράτος, η έννοια του δημοσίου συμφέροντος συνίσταται στο συμφέρον όλων των μελών της κοινωνίας ως σύνολο αλλά και κάθε ατόμου χωριστά. Το δημόσιο συμφέρον ορίζεται, λοιπόν, ως γενικό, όταν αφορά στο σύνολο των μελών της κοινωνίας και ως ειδικό, όταν αφορά σε επιμέρους κοινωνικές ομάδες (κοινωνικό συμφέρον) ή σε ένα μόνο άτομο (ατομικό συμφέρον). Στο  κράτος, τόσο το ατομικό όσο και το κοινωνικό συμφέρον είναι πτυχές του δημοσίου συμφέροντος και ως, εκ τούτου, η εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος δεν δύναται να γίνεται σε βάρος συγκεκριμένων ατόμων ή κοινωνικών ομάδων. Αντίστοιχα, δεν νοείται περιορισμός ατομικών, πολιτικών ή κοινωνικών δικαιωμάτων χάριν ενός κάποιου γενικότερου συμφέροντος, παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις υψίστης σημασίας (π.χ. όταν γίνεται πόλεμος, κινδυνος χρεωκοπιας της χωρας ) και πάντοτε με βάση την αρχή της αναλογικότητας  Ψηφίστηκε χθες από την Επιτροπή Συνταγματικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου η έκθεση για την προσχώρηση της ΕΕ στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τις Θεμελιώδεις Ελευθερίες (ΕΣΔΑ). Με την προσχώρηση, παίρνει σάρκα και οστά το αίτημα στη Συνθήκη της Λισαβόνας για τη δημιουργία ισχυρού ευρωπαϊκού συστήματος προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το οποίο μπορεί μέχρι σήμερα να ενσωμάτωνε ήδη το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, αλλά πλέον ενδυναμώνεται, καλύπτοντας σχεδόν το σύνολο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ισχυροποιώντας τη θέση της ΕΕ έναντι τρίτων στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών.

---

[1] (βλ. ήδη πριν από την αναθεώρηση του Συντάγματος Δ. Τσάτσου, Συνταγματικό Δίκαιο, Β΄, 2η εκδ., 1993, σ. 147 επ., Ευ. Βενιζέλου, Μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου, Ι, 1991, σ. 311 επ.).