Ν ΑΡΜΑΤΩΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

«Ν’ αρματώσουμε τη Δικαιοσύνη …»
Η μόνη ελπίδα για τον ανυπεράσπιστο πολίτη

(Αφιέρωμα στη γιορτή της Δικαιοσύνης 3.10.2017)

Αντώνη Π. Αργυρού

Δικηγόρου, Αν. Νομικού Συμβούλου του Εθνικού

και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

«Τι μπορεί να κάμει, πως μπορεί να προκόψει η δικαιοσύνη

σ’ έναν κόσμο άδικο κι άτιμο, αν δεν είναι αρματωμένη;

Θ’ αρματώσουμε τη δικαιοσύνη...»

Νίκος Καζαντζάκης, «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»

1.- Θα ήταν ανάξιο της ημέρας[1] να μην αναφερθούμε στην εφιαλτική πραγματικότητα που βιώνει το σύνολο τού λαού μας σχετικά με την δύσκολη κατάσταση που επικρατεί στην Δικαιοσύνη[2] του Τόπου μας.

Η Ελληνική Δικαιοσύνη και οι λειτουργοί της πρέπει να υπερασπίζονται σταθερά διαχρονικά: την δημοκρατία[3], την δικαιοσύνη[4], την κοινωνική αλληλεγγύη, την ελευθερία και την ισότητα στην ουσία της. Τα βασικά προβλήματα και μάλιστα σε καιρό «εκτάκτων συνθηκών»[5] είναι η αυστηρή τήρηση του Συντάγματος και η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων[6] και το δημόσιον συμφέρον, αυτά είναι στόχος α­νυ­ποχώρητος κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Η «νομολογία της κρίσης»[7]δημιουργεί αναμφισβήτητα, σημαντικά ρήγματα[8] σε ουσιώδη ζητήματα λειτουργίας του Κράτους Δίκαιου[9].

2.- Οι συνεχείς καταδίκες της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ αποδεικνύουν την ύπαρξή σημαντικού ζητήματος αποτελεσματικής λειτουργίας της Δικαιοσύνης. Παρατηρώντας όλες τις αποφάσεις που εξέδωσε το ΕΔΔΑ (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) κατά της Ελλάδας, διακρίνουμε ένα ανησυχητικό μοτίβο. Σε σχεδόν όλες τις αποφάσεις έχει κριθεί ότι η χώρα μας παραβιάζει το Άρθρο 6 της ΕΣΔΑ (Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), που περιέχει το δικαίωμα κάθε ατόμου σε Δίκαιη Δίκη[10].

Περισσότερες από 400 καταδίκες μετρά το ελληνικό κράτος από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης[11]. Για την αντιμετώπιση του ζητήματος θεσμοθετήθηκε με τις διατάξεις των άρθρων 53 έως 58 του Ν. 4055/2012 το ένδικο βοήθημα της αίτησης[12] για δίκαιη ικανοποίηση των πολιτών στις περιπτώσεις υπέρβασης της εύλογης διάρκειας της διοικητικής δίκης.[13] Το ΣτΕ από το 2012 έχει εκδώσει μέχρι σήμερα 161 αποφάσεις[14], εκ των οποίων έχουν γίνει εν ολω ή εν μέρει δεκτές 147.

Το ζήτημα αυτό είναι πρώτης προτεραιότητας για την Ελληνική Πολιτεία και πρέπει άμεσα να ληφθούν μέτρα και να επιταχυνθεί η διαδικασία της εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών[15] με την εμπέδωση της διαιτησίας, της διαμεσολάβησης και της δικαστικής διαμεσολάβησης.

Ο σημαντικότερος παράγοντας της καθυστέρησης απονομής της Δικαιοσύνης στα Διοικητικά Δικαστήρια είναι η άρνηση συμμόρφωσης στις δικαστικές αποφάσεις[16] και η άσκηση αβάσιμων και στρεψόδικων ενδίκων μέσων από το Δημόσιο[17], ενώ τις περισσότερες φορές το ζήτημα έχει λύσει πάγια η νομολογία.

3.- Το θέμα υπεράσπισης της ισονομίας και της ισοπολιτείας κατά την απονομή δικαιοσύνης[18] αποτελεί ακόμα ένα εκ των συνταγματικών, ευρωπαϊκών και διεθνώς κατοχυρωμένων ανθρώπινων δικαιωμάτων[19]. Η δυνατότητα πρόσβασης όλων των πολιτών στη Δικαιοσύνη[20] και όχι μόνον των προνομιούχων, όπως το Δημόσιο, είναι το ζητούμενο αφού σήμερα στη Δικαιοσύνη δεν μπορεί να φθάσει κανείς, αν δεν έχει την οικονομική άνεση δεδομένης της εξαιρετικά δύσκολης οικονομικής συγκυρίας, αλλά και των τεράστιων παράβολων[21] και τελών που έχουν επιβληθεί νομοθετικά[22] σ’ όσους θέλουν να προσφύγουν στην Δικαιοσύνη. Παράλληλα κάθε νέος νόμος που ψηφίζεται επιβάλλει νέες αβάστακτες υποχρεώσεις στους πολίτες και αντίθετα διευκολύνει την στρεψοδικία του Δημοσίου[23] σε βάρος των πολιτών και των αδυνάτων[24]. Περισσότερες από 13.000 επιχειρήσεις και φυσικά πρόσωπα έχουν προσφύγει τα τελευταία τρία χρόνια στη δικαιοσύνη, καταγγέλλοντας την εφορία για τα υπερβολικά πρόστιμα που τους έχουν επιβληθεί. Το σημαντικό είναι πως επτά στους δέκα φορολογούμενους κερδίζουν τις υποθέσεις τους. Από τον Αύγουστο του 2013 μέχρι και τα τέλη Σεπτεμβρίου 2016 εκδόθηκαν 604 αποφάσεις δικαστηρίων, εκ των οποίων οι 440 ήταν υπέρ των φορολογουμένων. Δηλαδή επτά στους δέκα φορολογούμενους που προσέφυγαν στα δικαστήρια κέρδισαν την υπόθεση τους.

4.- Όλοι οι παράγοντες και συλλειτουργοί απονομής της Δικαιοσύνης βιώνουν παράλληλα με την τραγικότητα που επικρατεί στην καθυστέρηση απονομής της δικαιοσύνης και τις συνεχείς επιθέσεις που δέχεται αυτή. Παράλληλα με αγωνία βλέπει κανείς και την καθημερινή  πλήρη εξουθένωση και θεσμική υποβάθμιση του δικηγορικού Σώματος[25] αλλά και την συνεχή υποβάθμιση του έργου της Δικαιοσύνης.Υπάρχουν δικαστικές Αποφάσεις που διαφωνεί κανείς ακόμα και απορεί για το περιεχόμενο τους. Ενίοτε όταν οι Αποφάσεις της Δικαιοσύνης είναι αρεστές σε συγκεκριμένους κύκλους, τότε έρχεται πλήθος επαινετικών δημοσιευμάτων και δηλώσεων ισχυρών παραγόντων. Αν οι Αποφάσεις δεν είναι αρεστές, τότε η επίθεση είναι αφάνταστη, αφόρητη, συκοφαντική και χυδαία. Υπάρχουν πολλά τραγικά αποτελέσματα αυτής της απαράδεκτης κατάστασης, άδικες διώξεις, πειθαρχικά αλλά και προσωπικά δράματα και όλα αυτά χωρίς καμιά  τελική δικαίωση των θυμάτων. Δυστυχώς κάποιοι ονειρεύονται διακαώς, να καταργήσουν το Συμβούλιο της Επικρατείας[26], γιατί δεν είναι αρεστή η νομολογία του και ιδίως σε υποθέσεις που αφορούν στην προστασία του περιβάλλοντος! Κανείς δεν είναι αλάνθαστος, γι’ αυτό υπάρχουν τα ένδικα μέσα και βοηθήματα που μετά μανίας προσπαθεί η Πολιτεία να περιορίσει[27].

Υπάρχει ισχυρός αντίλογος, δηλαδή δεν θα ελέγχονται όσοι λειτουργοί της Δικαιοσύνης παραβιάζουν τον νόμο και την συνείδηση τους; Όχι βέβαια, οι πάντες πρέπει να ελέγχονται, κανείς δεν μπορεί να μένει ατιμώρητος για την παραβίαση της νομιμότητος, αλλά ο έλεγχος πρέπει γίνεται σύμφωνα με τους κανόνες του νομικού μας πολιτισμού[28] και όχι μέσω εξωθεσμικών κέντρων. Την απάντηση στο πρόβλημα έδωσε ο μέγας Δημητρακόπουλος που συμμετείχε στην πρώτη κυβέρνηση Βενιζέλου αναλαμβάνοντας υπουργός Δικαιοσύνης στις 6 Οκτωβρίου (1910): «Ο δικαστικός κλάδος παραμένει μεμονωμένος και αφρούρητος να υπονομεύηται πανταχόθεν και να δολοφονείται εκ των πλευρών»

5.- Είναι γεγονός αναμφισβήτητο, ότι η διοίκηση αρνείται πεισματικά να συμμορφωθεί[29] στις δικαστικές αποφάσεις, παρά τις σχετικές πρόνοιες του Συντάγματος. Γι’ αυτό το λόγο  έχουν εκδοθεί από το Συμβούλιο Συμμόρφωσης του Σ,τ.Ε 568 Πρακτικά και 966 Αποφάσεις! αφότου ίσχυσε  ο ν 3058/2002! Ο Δημοσθένης για το ζήτημα αναφέρει; «Τα δεδικασμεν’ ακυραποιείν, δεινόν, ανόσιον και δήμου κατάλυσις».

Είναι τραγική η κακή νομοθέτηση. Οι νομικές αστοχίες, οι κακοδιατυπωμένες διατάξεις, οι ασάφειες που παρατηρούνται συχνά σε νομοθετήματα είναι επακόλουθα της προχειρότητας με την οποία αντιμετωπίζεται η όλη διαδικασία της νομοθέτησης αλλά και της κωδικοποίησης των υφιστάμενων νόμων. Το 50% των εργατικών αποφάσεων αναιρούνται λόγω αντικρουόμενων διατάξεων. Οι αντιφατικές ρυθμίσεις, οι διατάξεις σε αχρηστία, τα νομοσχέδια «σκούπα» που παρέχουν πρόσκαιρες λύσεις, οι πράξεις νομοθετικού περιεχομένου και οι χιλιάδες εγκύκλιοι επιδεινώνουν την ήδη επιβαρυμένη κατάσταση και είναι πληγές που δεν κλείνουν, αλλά επιτείνουν την ανασφάλεια που υπάρχει. Τα τελευταία χρόνια ψηφίστηκαν, πάνω από 40 νόμοι για την επιτάχυνση απονομής της Δικαιοσύνης, αλλά το πρόβλημα δεν λύθηκε, αφού οι όποιες δικονομικές ρυθμίσεις δεν πλήττουν την ρίζα του προβλήματος.

6.- Άλλωστε το κυρίαρχο πρόβλημα στην απονομή της δικαιοσύνης δεν είναι μόνον οι κακοί νόμοι, αλλά η απαξίωση των θεσμών και η περιφρόνηση τους. Ο σεβασμός στη Δικαιοσύνη και στον δικαστικό λειτουργό δεν εξασφαλίζεται με κανένα άλλο τρόπο παρά μόνο με την ευσυνειδησία του στην άσκηση των καθηκόντων του και την αδέκαστη και απρόσκοπτη απόδοση της δικαιοσύνης. Αυτός είναι σήμερα ο κανόνας, η πλειοψηφία των λειτουργών της δικαιοσύνης μοχθεί χωρίς μέσα και με οικονομικά προβλήματα που βασανίζουν άλλωστε γενικότερα την κοινωνία μας. Η δικαιοσύνη στάθηκε στο ύψος της τις περισσότερες φορές, με υψηλό κόστος για τους λειτουργούς της[30]. Κάθε Πολιτεία αποφασίζει το επίπεδο δικαιοσύνης που επιθυμεί να έχει και προβαίνει στους ανάλογους προγραμματισμούς. Οι προγραμματισμοί που έγιναν μέχρι σήμερα ήταν ανεπαρκείς σε όλα τα επίπεδα, διαχρονικά η Πολιτεία θεωρούσε τα δικαστήρια μη παραγωγικό τομέα, με αποτέλεσμα να μην ξοδεύει τα απαιτούμενα κονδύλια για ενίσχυσή του. Η Δικαστική Αστυνομία υπάρχει μεν στα χαρτιά από το 1993, αλλά παραμένει 24 χρόνια στα συρτάρια του Υπ. Δικαιοσύνης. Ο «απονεκρωμένος» νόμος 2145/1993 που προβλέπει την σύσταση και λειτουργία της Δικαστικής Αστυνομίας ψηφίστηκε στην Βουλή όταν υπουργός Δικαιοσύνης ήταν η Άννα Ψαρούδα Μπενάκη. Έκτοτε παραμένει γράμμα κενό παρά τις διάφορες προσπάθειες που έγιναν για να λάβει σάρκα και οστά. Στο μεσοδιάστημα των 24 ετών έχουν γίνει αρκετές προσπάθειες για την ενεργοποίηση του νόμου 2145/1993 για την Δικαστική Αστυνομία, καθώς τόσο δικαστές και εισαγγελείς, όσο και δικηγόροι αλλά και ο νομικός κόσμος γενικότερα, θεωρούν αναγκαία την ύπαρξη και λειτουργίας της.

Τα αίτια της ανομίας, είναι μεταξύ άλλων:  η κακή νομοθέτηση[31], η πολυνομία, η κουλτούρα της ανοχής στην παραβατικότητα, οι πολύπλοκες κρατικές διαδικασίες και η διαφθορά . Σήμερα, υπάρχει τεράστια ανάγκη να απλουστευτούν και να επιταχυνθούν οι διαδικασίες απονομής της δικαιοσύνης, αλλά και να διαμορφωθεί ένα σύγχρονο νομικό οπλοστάσιο, το οποίο θα αναγνωρίζει τις κοινωνικές ανάγκες και δεν θα προκαλεί το κοινό αίσθημα.Διερωτώμαι ποιος θα ήθελε εξουθενωμένους δικαστές και έντρομους δικηγόρους; Είναι καθήκον, όμως, όλων μας σε καιρό οικονομικής, πολιτικής και θεσμικής κρίσης, να απαιτήσουμε μια γρήγορη και αποτελεσματική δικαιοσύνη που πρέπει να προστατεύσουμε και θωρακίσουμε, γιατί όπως είπε ο Ιερός Αυγουστίνος: «Αν απουσιάζει η δικαιοσύνη, τι άλλο είναι η πολιτική εξουσία, παρά οργανωμένη ληστεία;»

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ΑΚΟΜΑ ΕΝΑ ΑΘΩΟ ΘΥΜΑ.

Το δικηγορικό Σώμα θρηνεί τον άδικα δολοφονημένο  δικηγόρο Μιχάλη Ζαφειρόπουλο ,τον τίμιο μαχητή και εξαίρετο φίλο  και συνάδελφο που έπεσε στο καθήκον. Ένα είναι βέβαιο οι σφαίρες των δολοφόνων στέρησαν άδικα την ζωή απο έναν άξιο  υπερασπιστή  του δικαίου, έναν τίμιο οικογενειάρχη και έτσι έπληξαν την δικαιοσύνη.

ΑΝΤΙΟ ΦΙΛΕ.

.

---

[1] Στις 3 Οκτωβρίου εορτάζεται η μνήμη του Αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτου, πολιούχου αγίου της πόλης των Αθηνών,με το άρθρο 25 του ν. 1941/1991 καθιερώθηκε ως η «ημέρα της  Δικαιοσύνης»  και  είναι  υποχρεωτική αργία για τις δικαστικές υπηρεσίες και τα δικαστήρια ολόκληρης της Χώρας.

[2]. Βλ. Μελέτη Αντώνη Π. Αργυρού, «Η Ελληνική Δικαιοσύνη σε δοκιμασία και ο αναγκαίος εκσυγχρονισμός της», σε ΝοΒ 2008, 2701 επ.

[3]. Ήταν 28 Μαΐου του 1968, όταν η δικτατορία απέλυσε από το δικαστικό σώμα τριάντα δικαστές, εκδίδοντας την ΚΔ' της 28.5.1968 Συντακτική Πράξη «Περί Εξυγιάνσεως της Τακτικής Δικαιοσύνης» (βλ. εφημερίδα «Μακεδονία» της 30.5.1968).Το Συμβούλιο της Επικρατείας, έκανε δεκτές τις αιτήσεις ακυρώσεως των δικαστών και ακύρωσε την απόλυσή τους, με τις υπ’ αριθ. 1811/1969 έως 1831/1969 αποφάσεις του. Πρόεδρος του ΣτΕ  στην «δική των Δικαστών», που εκδιώχθηκε κι ίδιος από το δικαστικό σώμα  γιαυτον το λόγο, ήταν τότε ο μέγας νομομαθής και διανοητής Μιχαήλ Στασινόπουλος, ο οποίος, όπως είναι γνωστό, υπήρξε πανεπιστημιακός καθηγητής, ακαδημαϊκός, συγγραφέας νομικών, λογοτεχνικών και ιστορικών βιβλίων, και πρώτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας, μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το έτος 1974.

[4]. Μετά το τέλος της περίφημης δίκης του Κολοκοτρώνη (Ναύπλιο 1834), το παλάτι πιέζει τους δικαστές Τερτσέτη και Πολυζωΐδη να υπογράψουν τη θανατική του καταδίκη, εκείνοι αρνούνται. Ο υπουργός Σχινάς και ο Μάσον τους παρέπεμψαν σε δίκη Η νέα δίκη έγινε στο ίδιο τζαμί του Ναυπλίου, «ενώπιον του Εγκληματικού Δικαστηρίου», στις 27 Σεπτεμβρίου 1834.

[5]. Βλ. Παναγιώτη Πικραμμένου, «Δημόσιο Δίκαιο σε έκτακτες συνθήκες από την οπτική της ακυρωτικής διοικητικής διαδικασίας», σε ΘΠΔΔ, τευχ. 2/2012, σ. 97-100.και ΕΔΔΑ :(Πρώτο Τμήμα), Ιωάννα ΚΟΥΦΑΚΗ κατά Ελλάδας και ΑΔΕΔΥ κατά Ελλάδας, Προσφυγές υπ’ αρ. 57665/12 και 57657/12, 07/05/2013

[6]. Βλ. European Court of Human Rights: η ετησία έκθεση του δικαστηρίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων 2016.

[7]. Βλ. Μελέτη Αντώνη Π. Αργυρού, Έξι χρόνια «δικαίου της ανάγκη», σε ΝοΒ 64. 2212 επ.

[8]. Βλ. Κωνσταντίνου Γιαννακόπουλου, Το δημόσιο συμφέρον υπό το πρίσμα της οικονομικής κρίσης. Σκέψεις με αφορμή τις αποφάσεις ΣτΕ Β’, 693/2011, ΣτΕ Στ’ 1620/2011 και ΣτΕ Α’, 2094/2011 σε ΕφημΔΔ, τευχ. 1/2012, σελ. 100-112.

[9]. Βλ Απόφαση ΔΕΚ Απόφαση στην υπόθεση C-589/15 P Αλέξιος Αναγνωστάκης κατά Επιτροπής, Δια­γραφή του δημοσίου χρέους των χωρών που βρίσκονται σε κατάσταση ανάγκης.

[10]. Βλ: ΕΔΔΑ: CASE OF SHULI v. GREECE (Appli­cation no. 71891/1, 13 /7/2017. ΕΔΔΑ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ κατά ΕΛΛΑΔΟΣ (22.7.2010), Παραβίαση του άρθρου 6 § 1 και του άρθρου 13 της ΕΣΔΑ (καθυστέρηση εκδίκασης υπόθεσης στο Ελεγκτικό Συνέδριο). ΕΔΔΑ: ΥΠΟΘΕΣΗ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ κ.α. ΚΑΤΑ ΕΛΛΑΔΟΣ της 27.7.2006, ΕΔΔΑ: απόφαση Μιχελιουδάκης κατά Ελλάδας της 03.04.2012, §§ 19, 20, 27. ΕΔΔΑ: απόφαση Αγά κατά Ελλάδας Νο 1 της 25.01.2000 (αριθ. προσφ. 37439/ 1997), § 25. ΕΔΔΑ: απόφαση Τσουκαλάς κατά Ελλάδας της 22.07.2010 § 51, ΕΔΔΑ: απόφαση Μυλλιώνης κατά Ελλάδας της 24.04.2008 § 57.

[11]. Η κατάσταση στην Ελλάδα (2012)(στοιχεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης)

Εκκρεμούν στο ΣτΕ, 27.975 υποθέσεις, Μέσος όρος εκδίκασης: 5 χρόνια

 Εκκρεμούν στα Διοικητικά Εφετεία, 60.394 υποθέσεις, Μέσος όρος εκδίκασης:  3,5 χρόνια

 Εκκρεμούν στα Διοικητικά Πρωτοδικεία. 376.629 υποθέσεις, Μέσος όρος εκδίκασης:  5 χρόνια

 Εκκρεμούν στο Ελεγκτικό Συνέδριο 30.365 υποθέσεις. Μέσος όρος εκδίκασης: 3 χρόνια

 Εκκρεμούν στον ΑΠ, 2.692 υποθέσεις, Μέσος όρος εκδίκασης: 1 χρόνος

Εκκρεμούν στα Πολιτικά Εφετεία (21), 36.304 υποθέσεις, Μέσος όρος εκδίκασης:  3 χρόνια

Εκκρεμούν στα Πρωτοδικεία (64), 255.382 υποθέσεις, Μέσος όρος εκδίκασης:  3 χρόνια στις πολιτικές υποθέσεις, 4 χρόνια στις ποινικές

Εκκρεμούν στα Ειρηνοδικεία (301), 445.689 υποθέσεις, Μέσος όρος εκδίκασης: 2,5 χρόνια + σημαντική αύξηση λόγω εκουσίας δικαιοδοσίας.

Σήμερα (2017) η κατάσταση έχει επιδεινωθεί: Στα διοικητικά δικαστήρια εκκρεμούν σήμερα 288.229 υποθέσεις, από τις οποίες 245.795 εκκρεμούν στα Πρωτοδικεία και 42.434 στα Εφετεία. Από αυτές, το σύνολο των εκκρεμών φορολογικών υποθέσεων που κατά κανόνα προκαλούν το ενδιαφέρουν είναι 58.082, ενώ οι εκκρεμείς υποθέσεις που αφορούν άλλα αντικείμενα είναι 230.147.

Πηγή: Ασφυξία στη διοικητική Δικαιοσύνη: 288.229 εκκρεμείς υποθέσεις! iefimerida.gr

[12]. Το ΣτΕ έχει εκδώσει 160 αποφάσεις για δίκαιη ικανοποίηση 2014-2017.

[13]. Βλ: Αργυρός Αντώνης Π., «Η δίκαιη ικανοποίηση λόγω υπερβάσεως της εύλογης διάρκειας της δίκης»(ν. 4055/2012, 4239/2014). Πρόλογος: Παναγιώτης Ο. Πικραμμένος, εκδ. ΣΑΚΚΟΥΛΑΣ 2015.

[14] Βλ: ενδεικτικώς, ΣτΕ μονομ. 3517/2013, 4467/2012, 2510/2016, 214/2014, 2045/2017.

[15]. Βλ: http://ec.europa.eu/civiljustice/adr/adr_ gre_el.htm «Εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης των διαφορών – Ελλάδα», Με το Νόμο 3898/2010 ενσωματώνεται στην ελληνική έννομη τάξη η Οδηγία 2008/52/ΕΚ «για ορισμένα θέματα διαμεσολάβησης σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις» και εισάγεται στη χώρα μας ο θεσμός της διαμεσολάβησης Με το υπ’ αριθ. Φ.1000.2/26683/ 4.7.2013 έγγραφό του με θέμα «Εξωδικαστική επίλυση διαφορών στους ΟΤΑ α΄ βαθμού», ο Συνήγορος του Πολίτη επανέρχεται σε ζητήματα που αφορούν τη χρήση, από τους δήμους της χώρας, της δυνατότητας που τους παρέχει η κείμενη νομοθεσία να προχωρούν σε εξωδικαστική επίλυση διαφορών..

[16]. Βλ και Διβάνη Χ. Η συμμόρφωση της διοίκησης με τις δικαστικές αποφάσεις κατά τη νομολογία ΘΠΔΔ 12/2010.1269 και Κτιστάκη, «Η συμμόρφωση της Διοίκησης στις αποφάσεις των διοικητικών δικαστηρίων μετά την αναθεώρηση του 2001, ΤοΣ 2007. 828.

[17]. Βλ. ΣτΕ Ολ. 1780/2006

[18]. Βλ. ενδεικτικά ΕΔΔΑ «Dombo B. V . κατά Ολλανδίας «(27-10-1993) και ΕΔΔΑ «Αnkerl κατά Ελβε­τίας», 23.10.1996, όπου το Δικαστήριο συνάγει και βασίζει την αρχή της δικονομικής ισότητας στη δίκαιη δίκη.

[19]. Για το ουσιαστικό ζήτημα της διαφοροποιημένης παραγραφής για τις αξιώσεις του Δημοσίου και του ιδιώτη βλ. ενδεικτικά ΑΕΔ 1/2012 και ΑΕΔ 2012 δημοσιευμένες σε ΘΠΔΔ 2012 και παρατηρήσεις Τσιρωνά Αθ. σε ΕΔΔΑ «Γιαβή κατά Ελλάδος» ΘΠΔΔ 2013. 935.

[20]. Ειδικά για το «δίκαιο της ανάγκης» βλ και Λαζαράτου Π., Δημοσιονομικό συμφέρον και δίκαιο της ανάγκης, ΘΠΔΔ 2013. 686.

[21]. 1619/2012 ΣΤΕ (Ολ.) Προϋποθέσεις για την παραδεκτή άσκηση έφεσης. Συνταγματική κρίνεται η ρύθμιση κατά την οποία ο φορολογούμενος υποχρεούται να καταβάλει το 50% του οφειλομένου κατά την πρωτόδικη απόφαση φόρου για την παραδεκτή άσκηση της έφεσης, καθώς και η υποχρέωση καταβολής παραβόλου ύψους 2% επί του αντικειμένου της διαφοράς.

[22]. Στο Φύλλο της 22ας Δεκεμβρίου 2016 της Εφημερίδας Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Α’ 240/22.12.2016) δημοσιεύθηκε ο ν. 4446/2016, με τον οποίο επέρχονται τροποποιήσεις στον Πτωχευτικό Κώδικα, αλλά και σειρά μεταβολών όπως: Αλλαγή στα ποσά των παραβόλων για άσκηση όλων των ενδίκων μέσων σε όλα τα δικαστήρια, Αύξηση Μεγαροσήμων, Παράβολα για χορήγηση αναβολής κ.λπ.

[23]. Είπε ο υπουργός Δικαιοσύνης Αντώνης Ρουπακιώτης, στις προγραμματικές δηλώσεις στη Βουλή (8 Ιούλ. 2012). «Το δημόσιο είναι ο καλύτερος και ο χειρότερος πελάτης. Ασκεί κατά κόρον όλα τα ένδικα μέσα. Ενδεικτικά αναφέρω ότι στο Β’ Τμήμα του ΣτΕ, το 2010 είχαν κατατεθεί εκ μέρους του δημοσίου 808 αναιρέσεις και το 2011, 2.184 αναιρέσεις. Η άσκηση αυτή οφείλεται είτε σε ευθυνοφοβία είτε κυρίως στην εφαρμογή μιας ιδιότυπης δημοσιονομικής πολιτικής σύμφωνα με την οποία το δημόσιο για να μην εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του ασκεί ένδικα μέσα ώστε να μακραίνει ο χρόνος εξόφλησης. Άρα υπάρχει συνευθύνη …»

[24]. Βλ.Αντ. Π. Αργυρού «Τα προνόμια του Δημοσίου και το δίκαιο της ανάγκης στο κράτος Δικαίου» σε ΝοΒ 60, σελ. 2795 επ.

[25]. Βλ. Αντώνη Π. Αργυρού, Μελέτη: «Ο δικηγόρος μαχητής και υπερασπιστής των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, ως πότε όμως;», σε ΝοΒ 63, σελ. 2326 επ.

[26] Μεγάλη συζήτηση έχει αρχίσει  εν όψει της Συνταγματικής Αναθεωρήσεως με στόχο την ι ριζική αλλαγή του χάρτη της Δικαιοσύνης, ειδικά στα ανώτατα δικαστήρια της χώρας, στο Συμβούλιο της Επικρατείας και το Ελεγκτικό Συνέδριο (βλ Προτεινόμενο Σύνταγμα των: Ν. Αλιβιζάτου, Π. Βουρλούμη,  Γ. Γεραπετρίτη, Γ. Κτιστάκι, Στ. Μάνου, Φ. Σπυρόπουλου ( 5 Ιουνίου 2016 )

[27]. Με τη αύξηση των παραβόλων, αλλά και τον ν. 3900/2010 «Εξορθολογισμός διαδικασιών και επιτάχυνση της διοικητικής δίκης και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α 21317 Δεκεμβρίου 2010), βλ. και ΣτΕ 3008/2013 και ΣτΕ 266/2014.

[28] Βλ. Ιστορική Απόφαση ΣτΕ Ολ1501/2014 : Η  ευθύνη του Δημοσίου σε αποζημίωση από πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας, υφίσταται μόνο για πρόδηλο σφάλμα του δικαστικού λειτουργού.

[29]. Α. Ράντου/Ν. Παπασπύρου, «Η συμμόρφωση της διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις», Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή, 2006, Αρναούτογλου, Φίλης (1990), «Μια προσπάθεια ελέγχου της συμμορφώσεως της Διοικήσεως στις αποφάσεις του ΣτΕ: Η Επιτροπή του άρθρου 5 του ν. 1470/1984», Νομικό Βήμα τόμος 38 τεύχος 7. 139.

[30]. Βλ. 41/2017 Απόφαση Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων ΝοΒ 65. 1187.

[31]. Αποτελεί πρόβλημα άλυτο ότι 66 στους 115 νόμους που ψηφίστηκαν τα τελευταία χρόνια δεν είχαν την προβλεπόμενη από το σύνταγμα εκτίμηση κόστους - έχουν δηλαδή ψηφιστεί πράγματα χωρίς κανείς να ξέρει τις οικονομικές τους συνέπειες.