ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

 

1.ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Στο πλαίσιο της συζήτησης για την αναθεώρηση του Συντάγματος, τίθεται συνεχώς στην δημόσια ζωή το ζήτημα της Ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Το ζήτημα εντοπίζεται στις περισσότερες συζητήσεις στο θέμα της επιλογής της Ηγεσίας της Δικαιοσύνης, ζήτημα εξαιρετικό σημαντικό, παράλληλα υπάρχουν ζητήματα, όπως

·        η λογοδοσία της δικαιοσύνης[1],

·        ο έλεγχος συνταγματικότητάς των νόμων,

·        η πλήρης απεξάρτηση της Δικαιοσύνης από την Εκτελεστική Λειτουργία,

·        τον αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο, όλων χωρίς εξαίρεση των πράξεων εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας ακόμη και της παραβίασης των διατάξεων που αφορούν στην καλή νομοθέτηση[2] ή των Interna corporis.[3]

·        Είναι καιρός για την κατάργηση των Δικαστηρίων των άρθρων 99Σ (δικαστήριο αγωγών κακοδικίας και 86 παρ 4 Σ(Μισθοδικείο)ή σε κάθε περίπτωση τροποποίηση των όρων προσφυγής και συνθέσεως τους.

 

 

 

2. Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης[4] είναι στενά συνυφασμένη με τις αλληλένδετες αρχές του Κράτους Δικαίου[5]. Αναφορά στις διατάξεις των άρθρων 62,86,90 § 5, 88 ,91,95, 99, 100.

Α) Με την επιλογή της Ηγεσίας της Δικαιοσύνης[6] από τις Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων και το Υπουργικό Συμβούλιο, τροποποιούμενου σχετικά του άρθρου 90 § 5 Σ .

Ι.Η επιλογή προέδρων των Ανωτάτων Δικαστηρίων:

Ο Πρόεδρος, για θέση προτείνονται τρείς Αντιπρόεδροι από την Ολομέλεια του οικείου δικαστηρίου, μεταξύ των Αντιπροέδρων του δικαστηρίου αυτού και τελικά την επιλογή να ενεργεί το Υπουργικό Συμβούλιο μεταξύ των προτεινομένων.

ΙΙ.Η επιλογή Αντιπροέδρων των Ανωτάτων Δικαστηρίων:

 Οι Αντιπρόεδροι: Για θέση προτείνονται από την Ολομέλεια του οικείου δικαστηρίου, όμως να περιορίζεται μεταξύ των αρχαιότερων δικαστών του οικείου δικαστηρίου. Την επιλογή να ενεργεί το Υπουργικό Συμβούλιο μεταξύ των προτεινομένων

Το αυτό κατ’ αναλογίαν θα πρέπει να ισχύσει και για τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου.

ΙΙΙ. Όριο ηλικίας δικαστικών λειτουργών: (άρθρο 88 § 5 Σ) Τροποποίηση της διατάξεως με κατάργηση της διάταξης και σκοπό την καθιέρωση νομοθετικά ενιαίου ορίου ηλικίας ανεξαρτήτως βαθμού του εβδομηκοστού έτους.

 Β)Κατάργηση κάθε ελέγχου του Υπουργού Δικαιοσύνης:

Κατάργηση κάθε ελέγχου του Υπουργού Δικαιοσύνης για την άσκηση πειθαρχικής αγωγής κατά δικαστικού λειτουργού, για διαφωνία σε προσαγωγή δικαστικού λειτουργού (άρθρο 91 Σ), ειδικότερα: α) Κατάργηση της διατάξεως του άρθρου 91 § 3 Σ: «3. …. Tήν πειθαρχική αγωγή εγείρει και ο Υπουργός της Δικαιοσύνης». β) Κατάργηση της διατάξεως του άρθρου 91 § 3: «3. Αν ο Υπουργός Δικαιοσύνης διαφωνεί με την κρίση Ανώτατου δικαστικού συμβουλίου, μπορεί να παραπέμπει το ζήτημα στην ολομέλεια του οικείου ανώτατου δικαστηρίου, όπως νόμος ορίζει» και της διατάξεως του άρθρου 91 § 4: «§ 4. Οι αποφάσεις της ολομέλειας ως δευτεροβάθμιου ανώτατου δικαστικού συμβουλίου για το ζήτημα που έχει παραπεμφθεί σε αυτήν, καθώς και οι αποφάσεις του ανώτατου δικαστικού συμβουλίου, είναι υποχρεωτικές[7]».

 

Γ) Ο έλεγχος συνταγματικότητάς των νόμων:

Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, το οποίο θεσμοθετείται με βάση το άρθρο 100 του Συντάγματος, έχει αρμοδιότητες εκλογοδικείου (έκπτωση βουλευτών λόγω κωλύματος ή ασυμβιβάστου, έλεγχος δημοψηφίσματος) και αρμοδιότητα να επιλύει τη σύγκρουση απόψεων ανώτατων δικαστηρίων σχετικά με την έννοια ή τη συμφωνία με το Σύνταγμα διατάξεων τυπικού νόμου. Η αναβίβαση του ΑΕΔ, σε «Συνταγματικό» Δικαστήριο που θα επιλύει τελικώς τα πάσης φύσεως συνταγματικά ζητήματα, με την χορήγηση δικαιώματος ατομικής προσφυγής από οποιονδήποτε πολίτη και την καθιέρωση προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων και των κανονιστικών πράξεων από το Συμβούλιο της Επικράτειας. Να ισχύει ως γενικός κανόνας καμμιά πράξη των οργάνων της Πολιτείας να μην παραμένει δικαστικά ανέλεγκτη.

Δ) της συμμόρφωσης της Πολιτείας στις αποφάσεις των δικαστηρίων :

Οι αποφάσεις της Δικαιοσύνης αλλά και του ΕΔΔΑ και ΔΕΕ,   πρέπει και να εφαρμόζονται άμεσα από την Διοίκηση, πράγμα που πρέπει να βελτιωθεί και  προστεθεί ρητά στην διάταξη του άρθρου 95 § 5 του Συντάγματος. Αυτονόητη είναι ευθύνη του κράτους και από παράνομες πράξεις οργάνων του για αποζημιώση63 από πρόδηλο σφάλμα του δικαστικού λειτουργού. 64Το ΕΔΔΑ με αφορμή την 800/2021 απόφαση του ΣτΕ, εξέδωσε την ιστορική Απόφαση του στην «ΥΠΟΘΕΣΗ ΖΟΥΜΠΟΥΛΙΔΗΣ ΚΑΤΑ ΕΛΛΑΔΑΣ (NO. 3) (57246/21)» και έκρινε ότι σύμφωνα με άρθρο 6 παρ 1 της ΕΣΔΑ, δεν μπορεί να εμποδισθεί η άσκηση αγωγής αποζημιώσεως κατά τις διατάξεις των άρθρων 105-106 ΕισΝΑΚ, υφισταμένης αστικής ευθύνης του δημοσίου, από πράξεις των οργάνων του Κράτους και μάλιστα της δικαστικής λειτουργίας (βλ. ΣτΕ 2168/2016 ε-επταμ., 48/2016 επταμ., 1330/2016).

 

 

Ε) Η λογοδοσία στην δικαιοσύνη:

Θεσμοθέτηση του «Ανωτάτου Συμβουλίου της Δικαιοσύνης» που θα είναι και το «Εθνικό Συμβούλιο Μεταρρύθμισης Δικαιοσύνης», δηλαδή ενός οργάνου λογοδοσίας και  συμβουλευτικού οργάνου της Πολιτείας, ήτοι μιας συντονιστικής επιτροπής από όλους τους λειτουργούς της δικαιοσύνης με θεσμική ιδιότητα (ηγεσίες δικαστηρίων συνδικαλιστικές Συντάγματος, οργανώσεις δικαστών, Ολομέλεια Δικηγόρων, Συμβολαιογράφων), που να θέσουν το ζήτημα του τι πρέπει να γίνει για την βελτίωση του όλου συστήματος απονομής της δικαιοσύνης.

Στ)Ουδείς μπορεί και με οποιαδήποτε διάταξη να εμποδίζεται στην άσκηση του δικαιώματος δικαστικής προστασίας, κατάργηση προνομίων( άρθρων 62,86Σ):

1.Το εύρος εφαρμογής του άρθρου 62,86 Σ βρίσκεται, υπό έντονη αμφισβήτηση, ύστερα από τις πρόσφατες εξελίξεις στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ (βλ. υπόθεση Μπακογιάννη κατά Ελλάδος, Συγγελίδης κατά Ελλάδος της 11ης Φεβρουαρίου 2010 (προσφυγή 24895/07).

2.Η τροποποίηση του άρθρου 62 Σ(Ακαταδίωκτο των βουλευτών)  και η πλήρης κατάργηση του άρθρου 86 Σ(Δίωξη κατά μελών της Κυβέρνησης): Προτείνεται ότι: Η ασυλία δεν ισχύει όταν ένας βουλευτής ή Υπουργός καταληφθεί επ’ αυτοφώρω διαπράττων κακούργημα ή πλημμέλημα. Όλοι πρέπει να υπάγονται στο φυσικό δικαστή στον οποίο υπάγονται και οι πολίτες η εξαίρεση που πρέπει να υπάρχει όταν υπάρχει ζήτημα που αφορά την άσκηση των καθηκόντων.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Πρέπει άμεσα να ανοίξει ευρύτατος διάλογος με όλα τα μέσα ενημέρωσης και με το διαδίκτυο, όπου όλοι οι Έλληνες πολίτες θα μπορούν να καταθέτουν τις απόψεις τους, έτσι ώστε άξια να μπορούμε να έχουμε ένα νέο Σύνταγμα που υπερήφανα να λέμε:«... Χρώμεθα γάρ πολιτεία ον ζηλούση τούς των πέλας νόμους, παράδειγμα δε μάλλον αντοί οντες τισίν ή μιμού-μενοι ετέρους, καί Ονομα μεν διά το μή ές ολίγους αλλ'ές πλεί-ονας οίκείν δημοκρατία κέκληται· μέτεστι δε κατά μεν τούς νό-μους προς τά ίδια διάφορα πάσι το ίσον, κατά δε την αξίωσιν, ώς έκαστος εν τω ενδοκιμεί, ονκ απο μέρουςτο πλέον ές τά κοινά ή απ' αρετής προτιμάται, ονδ' ανκατά πενίαν, εχων γέ τι αγαθόν δράσαι την πόλιν, αξιώματος αφανεία κεκώλυται ...»[8]

Τρίτη, 16 Ιουλίου 2024[9]

---

[1] Βλ. Μιχάλης Ν. Πικραμένος «Η λογοδοσία των δικαστών στη δημοκρατία: δημόσια εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη» (Ευρασία, Αθήνα 2022)

[2] Βλ. Χρ. Ντουχάνης, Ο δικαστικός έλεγχος του κύρους των κανόνων δικαίου και ιδίως των κανονιστικών διοικητικών πράξεων, ΘΠΔΔ 8-9/2017, 795.

[3] Βλ. ΣτΕ 360/2017.

[4] Βλ. Δημ. Γ. Ράϊκος, «Η αμεροληψία κατά την απονομή της δικαιοσύνης», ομιλία στην ημερίδα ΕΔΔ-ΚΕΔΙΒΑ της 3.4.2014, ανάρτηση στην ιστοσελίδα της Ένωσης Διοικητικών Δικαστών.

[5] Βλ.Ε. Κρουσταλάκης, Η δικαστική εξουσία, η ανεξαρτησία της και η κοινή γνώμη, ΕλλΔνη 27 [1986]. 36 επ.

[6] Ο Πρόεδρος του ΣτΕ Κ. Μενουδάκος προτείνει: «Γίνεται μεγάλη συζήτηση για το ποιος επιλέγει τον πρόεδρο και τους αντιπροέδρους των ανώτατων δικαστηρίων. Νομίζω ότι αυτή είναι λάθος συζήτηση, διότι πραγματικά δεν μπορεί να βρεθεί ο ιδανικός τρόπος και το ιδανικό εκλεκτορικό σώμα, το οποίο δεν θα είχε κάποιες αδυναμίες. Αυτό που πρέπει να γίνει -και είναι το τέταρτο σημείο που προτείνω-, είναι να καταργηθεί ο βαθμός του προέδρου», πηγή: www.enet.gr 12 Φεβ 2013.

[7] Για τον Υπουργό.

[8] (ΘΟΥΚ 2.34.1-2.46.2: Ο Επιτάφιος του Περικλή).

[9] Αφιερώνεται στην ιερή μνήμη του πατέρα μου Παναγιώτη Α. Αργυρού(+16.7.1994).

ΟΙ ΔΙΚΗΓΟΡΟΙ -Η συντεχνία της συμφοράς

 ΟΙ ΔΙΚΗΓΟΡΟΙ

-Η συντεχνία της συμφοράς

ΟΙ ΔΙΚΗΓΟΡΟΙ

-Η συντεχνία της συμφοράς

Τον τελευταίο διάστημα βρισκόμαστε μπροστά σε μια ομαδική μπορώ να πω οπαδική επίθεση κατά του δικηγορικού σώματος. Ξεκίνησε από κάποιους που αποκάλεσαν τους δικηγόρους συντεχνία!!! Η τυφλή επίθεση κατά του Δικηγορικού Σώματος συνεχίσθηκε από «ευγενείς» σχολιαστές που υπεδείκνυαν τους δικηγόρους, ως εχθρούς της κοινωνίας και τους απένειμαν  και άλλα «κομψά» και όχι  κολακευτικά σχόλια και χαρακτηρισμούς. Της επιθέσεως επακολούθησαν και αλλά εξαιρετικά κόσμια και ενδιαφέροντα που σκοπούσαν την δημιουργία κλίματος εχθροπάθειας και τοξικότητας πρωτοφανούς στα χρονικά. Η πραγματικότητα είναι άλλη, αλλά ελάχιστοι ,πλην των ενδιαφερομένων ,την αναζητούν.

Ίσως τα πολλά λόγια να είναι περιττά όταν συμβαίνει αυτό που δεν μπορούσες να φανταστείς. Ότι δηλαδή κάποιοι(οι δικηγόροι) θα «οδηγούνταν» στην γκρίζα ζώνη, όπου συναντώνται ο ευτελισμός και η αποσύνθεση, μέσα σε ένα κλίμα ιλαρότητας, με  τον μόχθο μιας συνεχώς αγωνιζόμενης επιστημονικής ομάδας τα δίκαια της οποίας ελάχιστοι υπερασπίζονται.

Γιατί αυτή η εχθρότητα; Οι απορίες παραμένουν αναπάντητες: 

Μήπως η «συντεχνία των δικηγόρων» ευθύνεται και όχι το εκάστοτε  Υπουργείο Παιδείας(!) για τον δικηγορικό πληθωρισμό, όταν η Πολιτεία καθορίζει τον αριθμό των εισακτέων στις Νομικές Σχολές;

Μήπως η «συντεχνία των δικηγόρων» ευθύνεται για την καθυστέρηση απονομής της δικαιοσύνης(!), όταν η διοίκηση ασκεί χιλιάδες αβάσιμα και προπετή ένδικα μέσα και περιφρονεί βαθύτατα τις δικαστικές Αποφάσεις ,με αποτέλεσμα να σύρονται οι πολίτες στα δικαστήρια  από το δημόσιο; Η μήπως η συντεχνία των δικηγόρων ευθύνεται για την πολυνομία και την κακονομία και την μη εφαρμογή των νόμων ;

Μήπως η «συντεχνία των δικηγόρων» ευθύνεται για τις συνεχείς καταδίκες της Χώρας από το ΕΔΔΑ για παραβίαση του άρθρου 6 παρ1 ΕΣΔΑ για την «δίκαιη δίκη»;

Μήπως η «συντεχνία των δικηγόρων» ευθύνεται για την μη υλοποίηση του νόμου 4937/2022 για την επίδοση εγγράφων με ηλεκτρονικά μέσα((ΦΕΚ Β'  2318/12.05.2022).

Μήπως η «συντεχνία των δικηγόρων» ευθύνεται που τα ήδη υπάρχοντα δικαστήρια αντιμετωπίζουν προβλήματα υποστελέχωσης και αδυναμία να ανταποκριθούν ακόμη και στα βασικά λειτουργικά έξοδα; Μήπως ευθύνονται οι δικηγόροι που εκλιπαρούν χρόνια να πληρωθούν την νομική βοήθεια; Μήπως είναι υπεύθυνοι οι δικηγόροι που αναβάλλονται οι υποθέσεις, αφού δεν υπάρχουν αίθουσες, μεταφραστές και τα  πινάκια είναι γεμάτα και οι υποθέσεις αναβάλλονται λόγω ωραρίου; Μήπως φταίνε οι δικηγόροι που υποθέσεις που μπορούν να αντιμετωπισθούν εξωδικαστικά, όπως η προσημείωση υποθήκης , αλλά αυτό δεν συμβαίνει γιατί δεν το επιθυμούν οι Τράπεζες.

Μήπως η «συντεχνία των δικηγόρων» ευθύνεται που υπάρχουν ενδιαφερόμενοι για να μετατρέψουν τους δικηγόρους σε «υπαλλήλους των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων, χωρίς ανεξάρτητη βούληση για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων του πολίτη; Κάποιοι θεωρούν αναγκαίο τον κοινωνικό αυτοματισμό, όπου μια επαγγελματική ομάδα, εδώ οι ελεύθεροι επαγγελματίες  αντιδρά σε μια ρύθμιση που την αφορά και κάποιοι  προσπαθούν να στρέψουμε την υπόλοιπη κοινωνία εναντίον της, ώστε να τεθεί σε λειτουργία ο μηχανισμός επικοινωνιακής διαπόμπευσης τους.

Παρ’ όλα όσα συμβαίνουν σήμερα, με πάθος και πνεύμα αυτοθυσίας πορεύεται ο δικηγορικός κόσμος στον κοινό δρόμο της Δικαιοσύνης. Άλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνουν παρόμοια γεγονότα σε βάρος του δικηγορικού Σώματος.  Μπορεί να είναι – και είναι αναμφίβολα – ανηφορικός και δυσβάστακτος ο δρόμος του δικηγόρου, μπορεί  κάποτε να μας εκτρέπει από την ευθεία. Αρκετές  μερικές φορές να μας ποτίζει με πικρίες ή απογοητεύσεις. Δυστυχώς δεν διαθέτω μεγάλες ελπίδες για αλλαγή της στάσης της κοινωνίας και  της  Πολιτείας και μέρους των λειτουργών της Δικαιοσύνης απέναντι στο χειμαζόμενο από την ανεργία και την μιζέρια δικηγορικό Σώμα. Μας κατηγορούν συλλήβδην  για τις «απρέπειες» κάποιων που επικαλούνται στο κατρακύλισμα τους την δικηγορική ιδιότητα. Δυστυχώς σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και ομάδες υπάρχουν και τα κοινωνικά «περιτρίμματα», αυτό δεν μπορεί να χαρακτηρίζει την κοινωνία.

Δεν είμαστε αντίδικοι στην αγωνία μας για την λειτουργία των Θεσμών, αντίθετα κατανοούμε πώς ευνομούμενο Κράτος δεν μπορεί να λειτουργήσει αν όλοι, χωρίς καμμιά εξαίρεση, δεν υπηρετούν τον ίδιο σκοπό ,την λειτουργία του Κράτους  μέσα στα Συνταγματικά πλαίσια και την υποχρέωση του άρθρου 4 παρ 5  του Συντάγματος για την αναλογική συμμετοχή στα δημόσια βάρη, σύμφωνα με τις δυνατότητες εκάστου.. Πιστεύω ότι δεν θα πρέπει να κατηγορούνται αδιακρίτως όλοι οι δικηγόροι και να τσουβαλιάζονται στη βάση γενικών αναφορών, με τρόπο που προσβάλλει το δικηγορικό λειτούργημα και πλήττει τον θεσμικό του ρόλο σε μια ευνομούμενη κοινωνία. Όλοι δεν είμαστε ίδιοι… Ο καλύτερος τρόπος για να υπερασπιστούμε τον ρόλο και το κύρος του συνηγόρου απέναντι σε αμφισβητήσεις και επιθέσεις είναι να λειτουργήσουμε ως φωνή της κοινωνίας, να αφουγκραστούμε τις αγωνίες της και το αίτημα να αποδοθεί δικαιοσύνη, να λειτουργούμε δεοντολογικά στην ενάσκηση των καθηκόντων μας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αποτελεί υποχρέωση του δικηγορικού Σώματος όπως αυτή επισημάνθηκε από τον πρώην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ευάγγελος Κρουσταλλάκη: «Σε μια  δημοκρατική  κοινωνία ο  Δικηγόρος έχει να  επιτελέσει το ύψιστο λειτούργημα. Λειτούργημα που συνδέεται με την ανακάλυψη της αλήθειας και με την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου. Και έχει να υλοποιήσει ένα έργο που στοχεύει στην υπεράσπιση των ατομικών ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών. Μπροστά στην πραγματικότητα της πολύπλοκης νομοθεσίας, η ισότητα των ανύποπτων πολιτών θα ήταν κενό γράμμα αν δεν υπήρχε η βοήθεια του νομικού συμπαραστάτη, του Δικηγόρου, ο οποίος επιτυγχάνει να εξισώσει τους εκ των πραγμάτων άνισους μεταξύ τους πολίτες, που είναι ακόμη πιο άνισοι και αισθάνονται ανίσχυροι έναντι της ποικιλόμορφης εξουσίας.»

Η νομισματική και υγειονομική  κρίση υπήρξε καταλύτης  στην λειτουργία του δικηγορικού λειτουργήματος και στην απονομή της δικαιοσύνης , η δικηγορία είναι πλέον στο απόσπασμα.

Όχι  λοιπόν, οι δικηγόροι δεν είμαστε “συντεχνία”, όπως βολεύει μερικούς, είμαστε «ΚΑΡΒΕΛΟΜΆΧΟΙ».

Ο δικηγόρος ήτανε  πάντα και πρέπει να παραμένει “ο συνήγορος”. Αυτός ο μέγας τίτλος  που συνοδεύει τον υπερασπιστή στον επαγγελματικό του βίο. Το ΕΔΔΑ στη υπόθεση EZELIN c. FRANCE (Requête no11800/85) έκρινε ότι ο δικηγόρος είναι “Συλλειτουργός της δικαιοσύνης”.

 

 

 

 

ΑΝΤΩΝΗΣΠ.ΑΡΓΥΡΟΣ
14/12/2023

Ένας μαχόμενος δικηγόρος. Αθηνών

 

ΗΜΕΡΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ 

 (Με αφορμή την γιορτή της Δικαιοσύνης 3 Οκτωβρίου)[1]

«Μέσα στη θλίψη της απέραντης μετριότητας, που μας πνίγει από παντού, παρηγοριέμαι ότι κάπου, σε κάποιο καμαράκι, κάποιοι πεισματάρηδες αγωνίζονται να εξουδετερώσουν τη φθορά.» (Οδυσσέας Ελύτης  «Μικρά έψιλον»)

 Το 1360 ο Αρμενόπουλος[2] έγραψε την Εξάβιβλο, που ήταν μια σπουδαία συλλογή των Βυζαντινών νόμων. Το πρώτο κεφάλαιο της Εξαβίβλου τιτλοφορείται «Κριτών Προκατάστασις ή Περί Δικαιοσύνης». Στον ορισμό του δικαστή, που ο Αρμενόπουλος τον ονομάζει Κριτή, έτσι, λέει, όπως ονομάζεται και ο Θεός, τον καλεί, για να μην ντροπιάσει τον τίτλο αυτόν, να είναι αδέκαστος, αμερόληπτος και να μην υπόκειται σε εξαπατήσεις, αποδίδοντας στον καθένα τα δίκαια. Κλείνει τον ορισμό λέγοντας:«Οποιος δεν έχει ήδη μέσα στην ψυχή του την αληθινή δικαιοσύνη, αλλά έχει διαφθαρεί με χρήματα, είτε χαρίζεται λόγω φιλίας, είτε τιμωρεί με εχθρότητα ή υπόκειται στην εξουσία, δεν μπορεί να έχει ορθή κρίση».

Μια αληθινή δημοκρατία, αξιώνει ανεξάρτητα δικαστήρια, δικαστές και εισαγγελείς, ικανούς να υπερασπίζονται και να προστατεύουν εκτός από τις περιπτώσεις που ορίζει ρητά ο νόμος το δικαστήριο κρίνει ελεύθερα τα αποδεικτικά μέσα και αποφασίζει κατά συνείδηση αν οι ισχυρισμοί είναι αληθινοί(Διοικητική Ολομέλεια Αρείου Πάγου 18/1993).

  Η λειτουργική σημασία της δικαιοσύνης στο σύγχρονο κράτος δικαίου βρίσκεται στην ιδιαίτερη αρμοδιότητά, της να ελέγχει την άσκηση και να αποτρέπει την κατάχρηση οιασδήποτε εξουσίας σε βάρος των πολιτών.

 Στην Πατρίδα μας, η Δικαιοσύνη λειτουργεί μεν ικανοποιητικά, ταυτόχρονα από πολλά έτη ευρίσκεται στη διαρκή, συνεχή και ανίατη δοκιμασία της καθημερινότητας, την οποία επιτείνει η καθυστέρηση απονομής της .

Δεν πρόκειται απλώς για έναν τομέα της κρατικής μηχανής, αλλά για έναν από τους τρεις βασικούς πυλώνες της Δημοκρατίας που δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ηρεμία και νηφαλιότητα.

 Παντού στον κόσμο οι αποφάσεις των ανωτάτων δραστήριων θεωρούνται από τη διοίκηση αναμφισβήτητες. Μόνο στην Ελλάδα εμφανίζεται το φαινόμενο να προσπαθούν οι κρατικές υπηρεσίες να ξεπεράσουν νομολογία με την πρόφαση της άγνοιας και αυτό αποτελεί έλλειψη σεβασμού στην δικαιοσύνη και κατάλυση του Κράτους Δικαίου αλλά και εκείνοι που διαφωνούν με τις δικαστικές αποφάσεις να προσπαθούν να υπονομεύσουν το κύρος της δικαιοσύνης με κάθε τρόπο .

 Η υποχρέωση  συμμόρφωσης της Διοίκησης  προς τις δικαστικές αποφάσεις συνιστά θεμελιώδη πτυχή και έκφραση της αρχής του κράτους δικαίου και αποτελεί συνταγματική επιταγή (άρθρο 95 παρ.5 Σ.)• Η υποχρέωση δε αυτή δεν αφορά μόνο το ιδιωτικό συμφέρον των πολιτών, αλλά και αυτό του κοινωνικού συνόλου, στο πλαίσιο της διαφάνειας της λειτουργίας του κράτους και της χρηστής διοίκησης. Εν προκειμένω το ΕΔΔΑ έχει κρίνει (υπόθεση Hornsby κατά Ελλάδας) ότι: «...η αποτελεσματική προστασία ενός μέρους ειδικά σε διοικητικές δίκες και η αποκατάσταση της νομιμότητας προϋποθέτουν την υποχρέωση των διοικητικών αρχών να συμμορφωθούν με τις δικαστικές αποφάσεις....Όταν οι διοικητικές αρχές αρνούνται, αποτυγχάνουν ή καθυστερούν να συμμορφωθούν, οι εγγυήσεις του άρθρου 6 στερούνται του σκοπού τους».

  Οι παραδοσιακοί τομείς του Δικαίου παραμένουν βασικοί πυλώνες απονομής της δικαιοσύνης , ωστόσο η δικαιοσύνη και η Νομική επιστήμη καλείται να προσαρμοστεί επειγόντως  στις ραγδαίες εξελίξεις που φέρνει μαζί της κάθε νέα τεχνολογία, με πιο πρόσφατη την τεχνητή νοημοσύνη με στόχο όμως πάντοτε την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ατομικών ελευθεριών.

  Οι επιβλαβείς επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται όλο και πιο έκδηλες και η αναγκαστική μετανάστευση από πληγείσες περιοχές εντείνει την πιθανότητα συγκρούσεων και ανασφάλειας, το Δίκαιο Περιβάλλοντος επιδιώκει την αντιμετώπιση της οικολογικής βλάβης και την προστασία του περιβάλλοντος και είναι η νέα άμεση ματιά της Δικαιοσύνης στο ζήτημα .

  Οι δικαστές μας έχουν επενδύσει όλα τα χρόνια τους σε επίπονες και μακρόχρονες σπουδές ,με μεταπτυχιακούς τίτλους ,διδακτορικά και μεταδιδακτορικά , έχουν ήδη δικηγορήσει , έχουν χάσει κυριολεκτικά τη ζωή τους πάνω στα νομικά κείμενα μελετώντας τα και αναλύοντάς νυχθημερόν ,πολλές φορές όμως βρίσκονται μπροστά σε χυδαία πρωτοσέλιδα για το δικαιοδοτικό τους έργο και η κοινωνία τους αφήνει στο πέλαγος του ζόφου χωρίς «σωσίβιο» .Το ίδιο συμβαίνει με κάποιους μαχητές δικηγόρους που υπερασπίζονται το δίκαιο.

  Κάποιοι χρόνια τώρα κάποιοι «σκέπτονται και προφητεύουν» να καθυποτάξουν την δικαιοσύνη, παράλληλα «μεθοδεύουν» την  ολοσχερή απαξίωση του δικηγορικού Σώματος.

  H δικαιοσύνη οι δικαστές και οι δικηγόροι έγιναν ιστορικά  αντικείμενα διαβολής, χλευασμού και ειρωνείας. Εκτοξεύτηκε εναντίον τους όλη η χυδαιότητα  ,με στόχο το υψηλό  φρόνημα των  Ελλήνων δικαστών την ταπείνωση και εξαθλίωση των Ελλήνων δικηγόρων....δεν το επέτυχαν και είναι βέβαιο ότι δεν θα το επιτύχουν. Κάποιοι τρόμαξαν φαίνεται μπροστά στο μέτρο της αξίας του Ανθρώπου που φανέρωνε η ορθή λειτουργία της Δικαιοσύνης.Τρόμαξαν μπροστά στην Ελευθερία που εξασφαλίζει η λειτουργία Της. Βάλθηκαν λοιπόν να  την αμφισβητήσουν και να την  καταστρέψουν και τελικώς να  την καθυποτάξουν, αυτήν την μοναδική ασπίδα της Ελευθερίας μας . Είναι γελασμένοι. «Σε τούτα εδώ τα μάρμαρα, κακιά σκουριά δεν πιάνει μηδέ αλυσίδα στου Ρωμιού, και στ’ αγεριού το πόδι»[3]

Αν πράγματι ,όλοι θέλουμε(πράγμα που να μου επιτρέψετε να αμφιβάλω) γρήγορη και αποτελεσματική Δικαιοσύνη, νομίζω ότι καλό είναι να την αφήσουμε ήσυχη ,να επιτελέσει την Αποστολή της , αφού πρώτα, την εξοπλίσουμε με τα μέσα που απαιτούνται, την προικοδοτήσουμε με πόρους και την στελεχώσουμε επαρκώς ,εξαφανίζοντας ταυτόχρονα τα δεινά που την ταλανίζουν . «Υπάρχουν Δικαστές είς τας Αθήνας»..

 ΥΓ: Την μερα της δικαιοσύνης γιορταζουν όλοι οι παραγοντες Της (δικαστές και δικηγόροι,)

Ο δικηγόρος ήτανε  πάντα και πρέπει να παραμένει “ο συνήγορος”, Αυτός ο μέγας τίτλος  που συνοδεύει τον υπερασπιστή στον επαγγελματικό του βίο. Το ΕΔΔΑ στη υπόθεση EZELIN c. FRANCE (Requête no11800/85) έκρινε ότι ο δικηγόρος είναι “Συλλειτουργός της δικαιοσύνης”

Ο  συνήγορος  του  Λουδοβίκου 16ου, πρόεδρος του σώματος των Δικηγόρων του Παρισιού, που ορίστηκε από αυτούς να τον υπερασπισθεί στη Συνέλευση του λαού, άρχισε την αγόρευση του ενώπιον της – εχθρικά προκατειλημμένης – για τον κατηγορούμενο Συνέλευσης με τη φράση : «υποβάλλω στη Συνέλευση την αλήθεια και το κεφάλι μου. Μπορείτε να διαθέσετε το κεφάλι μου, αφού όμως ακούσετε την αλήθεια». Ίσως η πιο αντιπροσωπευτική εικόνα της αποστολής του δικηγόρου. Της αναζήτησης της ουσιαστικής αλήθειας. Για αυτή την αλήθεια διαθέτει ότι πολυτιμότερο έχει. 

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε μια συνέντευξη που παραχώρησε το 1919, έλεγε: «Κατ’ επανάληψιν διηρωτήθην εάν θα έπρεπε να είμαι δικηγόρος κατ’ επάγγελμα και επαναστάτης κατά διαλείμματα ή και αντιστρόφως. Αφ’ ης όμως οι συμπολίται μου συνάντησαν αντίστασιν εις τας προσπάθειας των δια την ένωσιν της Κρήτης με την μητέρα Ελλάδα, φυσικά έγινα πλέον επαναστάτης κατ’ επάγγελμα»

 

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

---

[1] Η γιορτή της Δικαιοσύνης, του προστάτη Της Διονυσίου Αρεοπαγίτη. 

[2] Ο Κωνσταντίνος Αρμενόπουλος (γέν. 1320 – θάν. περίπου 1380 με 1385,) ήταν Βυζαντινός δικαστικός αξιωματούχος και νομικός συγγραφέας ο οποίος κατείχε τον τίτλο του καθολικού κριτή της Θεσσαλονίκηςένα από τα υψηλότερα δικαστικά αξιώματα στην ύστερη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Το σημαντικότερο έργο του θεωρείται η Εξάβιβλος (1344-45), μια συλλογή κειμένων νομικού περιεχομένου το οποίο περιέχει και ένα μεγάλο εύρος βυζαντινών νομικών κειμένων και πηγών. Το 1828, το έργο αυτό υιοθετήθηκε ως ο νομικός κώδικας του νεοϊδρυθέντος Ελληνικού κράτους, όπου και παρέμεινε σε ισχύ ως το 1946..

[3] Γ.Ρίτσος«Εδώ το φως». Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας, 1973. Επιτομή. Κέδρος, 1977. 325.

ΠΕΡΙ ΑΡΣΕΩΣ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΤΩΝ ΜΝΗΜΟΝΙΩΝ

 ΠΕΡΙ ΑΡΣΕΩΣ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΤΩΝ ΜΝΗΜΟΝΙΩΝ

 

Η ΜΝΗΜΟΝΙΑΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑΣ.

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

https://docs.google.com/file/d/1kvQl6JuinftuhrLPRXjRrbJ2j_7gYuws/preview

«Όταν υιοθετούνται εθνικά μέτρα που έχουν συμφωνηθεί στο πλαίσιο του Μνημονίου, η Ελλάδα δεν εφαρμόζει την ευρωπαϊκή νομοθεσία και ως εκ τούτου ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων δεν ισχύει ως έχει στα ελληνικά μέτρα» τόνισε ο τότε πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιουνκέρ στις 23/2/2017.

Είχαν προηγηθεί μια σειρά μέτρων που είχαν νομοθετηθεί σ’ εφαρμογή των μνημονίων. Αρκετά απ’ αυτά κρίθηκαν από τα Ελληνικά δικαστήρια[1] ύστερα από την ιστορική απόφαση της Ολομελείας του ΣτΕ 668/2012[2], η οποία εκδόθηκε με αφορμή την φύση και λειτουργία του πρώτου μνημονίου (ν. 3833/2010 και ν. 3845/2010) και δημοσιεύθηκε στις 20-2-2012. «…αντιμετώπιση της κατά την εκτίμηση του νομοθέτη άμεσης ανάγκης καλύψεως οικονομικών αναγκών της χώρας όσο και στη βελτίωση της μελλοντικής δημοσιονομικής και οικονομικής της καταστάσεως, δηλαδή στην εξυπηρέτηση σκοπών, που συνιστούν κατ’ αρχήν σοβαρούς λόγους δημοσίου συμφέροντος και αποτελούν, ταυτοχρόνως, και σκοπούς κοινού ενδιαφέροντος των κρατών μελών της Ευρωζώνης, εν όψει της καθιερουμένης από τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ενώσεως υποχρεώσεως δημοσιονομικής πειθαρχίας και διασφαλίσεως της σταθερότητας της ζώνης του ευρώ στο σύνολό της…» (σκέψη 35)Η απόφαση αυτή ήχθη ενώπιον του ΕΔΔΑ υπόθεση Ιωάννα ΚΟΥΦΑΚΗ κατά Ελλάδας[3].Το Δικαστήριο έκρινε ότι υφίσταται μεν επέμβαση στην απόλαυση του δικαιώματος στην περιουσία, η επέμβαση αυτή όμως είναι νόμιμη και υπαγορεύεται από λόγους δημοσίου συμφέροντος.

Η Ελληνική οικονομική κρίση ή ελληνική κρίση χρέους και η  έξοδος από την ενισχυμένη εποπτεία που έγινε στις 20 Αύγουστου έκλεισε  το επαχθές για τον Ελληνικό Λαό, κεφάλαιο κρίσης έπειτα από 12 χρόνια   και φαίνεται να  αρχίζουν να αποκαθίστανται πλέον  οι συνθήκες κανονικότητας στην Ελλάδα για πρώτη φορά από το 2010. Η Ελλάδα από την 1η Ιουλίου του 2015 θεωρήθηκε χρεοκοπημένη χώρα, σύμφωνα με τους κανονισμούς του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Στις 21 Αυγούστου 2018, ανακοινώνεται η  έξοδο της χώρας από τα προγράμματα στήριξης ενώ το κεφάλαιο αυτό έκλεισε οριστικά στις 20 Αυγούστου 2022.  Η Ελλάδα όμως  έχει δεσμευθεί ότι θα συνεχίσει να ακολουθεί μια σταθερή και συνετή δημοσιονομική πολιτική, θα συνεχιστούν οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Οι δανειστές σε εκθέσεις τους προέβησαν σε παραδοχές για λάθη στη διαχείριση της ελληνικής κρίσης. Όμως οι συνθήκες  και τα μέτρα που έφεραν και καταστάσεις που διαμορφώθηκαν από την μνημονιακή κρίση επέδρασσαν μεν θετικά στην εθνική οικονομία και δημοσιονομική ισορροπία, επιδρούν και θα συνεχίζουν για αρκετό καιρό να βαραίνουν  στην κοινωνική ,πολιτική, οικονομική ζωή μας, ενώ δεν πρέπει να λησμονούμε την επακολουθήσασα υγειονομική κρίση και την σοβούσα Τουρκική απειλή, όπως και την οικονομική αστάθεια που δημιουργεί ο πόλεμος στην Ουκρανία. Από το Μάρτιο του 2010 μέχρι σήμερα, οι κυβερνήσεις που ανέλαβαν τα ηνία διακυβέρνησης της Χώρας, κατ’ επίκληση «των πρωτόγνωρων δυσμενών οικονομικών συνθηκών και της μεγαλύτερης δημοσιονομικής κρίσης των τελευταίων δεκαετιών» λαμβάνουν το ένα «μέτρο» μετά το άλλο, με στόχο «την αποτροπή του κινδύνου κατάρρευσης της οικονομίας και χρεωκοπίας της Χώρας» ,ενώ μέγα είναι  το βάρος του ελληνικού χρέους, που παραμένει το υψηλότερο στην ευρωζώνη. Είναι βέβαιο ότι  «οι έκτακτες περιστάσεις», με την πάροδο των ετών «μνημονιακής» νομοθεσίας έχασαν τον «προσωρινό» και «εξαιρετικό» τους χαρακτήρα και προσέλαβαν  χαρακτήρα μόνιμο και διαρκή. Έτσι το νομοθετικό πλαίσιο των  μνημονίων είναι επιβεβλημένο πλέον να αναθεωρηθεί, και μάλιστα αμέσως, όπως  και οι έμμεσες επεμβάσεις στα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα που προέκυψαν από την μνημονιακή νομοθεσία . Είναι τόσες πολλές οι επεμβάσεις που έγιναν, ώστε είναι δύσκολο στα πλαίσια ενός άρθρου ή μιας μελέτης να καταγραφούν και να αξιολογηθούν. Η παρατεταμένη αυτή «κατάσταση ανάγκης» δεν μπορεί  επι μακρόν και για αόριστο χρόνο να γίνεται  ανεκτή και από τις Συνταγματικές διατάξεις αλλά και την ΕΣΔΑ. Χρειάζεται μελέτη του θέματος της μνημονιακής  νομοθεσίας με στόχο την νομοθέτηση ενός νόμου-πλαισίου « Για την άρση των συνεπειών του μνημονίου» ,έτσι ώστε να αρθούν  οι συνέπειες των νομοθετικών πρωτοβουλιών των μνημονίων αλλά και να μην διαταραχθεί η νομισματική ισορροπία. Παράλληλα νομίζω ότι επέστη ο χρόνος η νομολογία να μεταβληθεί με τις νεότερες προοπτικές  και εξελίξεις έτσι ώστε να αρθεί η επαχθής  μνημονιακή νομολογία που μέχρι σήμερα συνεχίζει ακάθεκτη στην σκέψη[4] «συνεκτιμάται η προκύπτουσα από τα διαθέσιμα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής πτώση του βιοτικού επιπέδου στην Ελλάδα κατά τα τελευταία έτη, η οποία συνδέεται με τον σοβαρότατο κλονισμό της δημοσιονομικής ισορροπίας του Ελληνικού Κράτους λόγω εκτίναξης του δημοσίου ελλείμματος και του δημοσίου χρέους σε πρωτοφανή επίπεδα και η οποία αντικατοπτρίζεται στην οικονομική ύφεση και μείωση του ακαθαρίστου εγχωρίου προϊόντος (βλ. ενδεικτικώς ΣτΕ μονομ. 611/2022, 123/2022, 2507/2021, 1015/2021, 2991/2020).» Κατά το άρθρο 87 παρ. 2 του Συντάγματος «Οι δικαστές κατά την άσκηση των καθηκόντων τους υπόκεινται μόνο στο Σύνταγμα και στους νόμους και σε καμία περίπτωση δεν υποχρεούνται να συμμορφώνονται με διατάξεις που έχουν τεθεί κατά κατάλυση του Συντάγματος» και κατά το άρθρο 93 παρ. 4 αυτού «Τα δικαστήρια υποχρεούνται να μην εφαρμόζουν νόμο που το περιεχόμενό του είναι αντίθετο προς το Σύνταγμα».

 Η αρχή του κράτους δικαίου ανάγεται σε βασική αρχή διασφαλίσεως της νομιμότητας, δηλαδή της τηρήσεως όχι μόνο των νόμων, αλλά και της επιδιώξεως αυτής της ιδέας του δικαίου υπό ουσιαστική πλέον έννοια και περιεχόμενο, και ενέχει αντίστοιχη θεσμική-συνταγματική εγγύηση. Το δίκαιο της ανάγκης και των εξαιρετικών περιστάσεων  έχει ως λόγο και μόνο την προστασία της λειτουργίας των συνταγματικών θεσμών και όχι την υπερφαλάγγιση των διατάξεων του Συντάγματος. Τα μέτρα που λαμβάνονται βάσει του δικαίου της ανάγκης δεν μπορεί παρά να έχουν μόνο προσωρινό χαρακτήρα και χρονικά να ταυτίζονται με τη χρονική διάρκεια της εξαιρετικής κατάστασης, ενώ έχουν σαν αντικείμενο τη συμπλήρωση των ελλείψεων στη λειτουργία των συνταγματικών θεσμών που δημιουργείται από τις εξαιρετικές και έκτακτες περιστάσεις. Θεωρώ ότι η έξοδος στην κανονικότητα επιβάλλει την με σχέδιο άρση των μνημονικών ρυθμίσεων και την επάνοδο στην κανονικότητα.

 

29/8/2022

---

[1] Βλ Αντώνη  Αργυρού «Το δίκαιο της ανάγκης-εξαιρετικών περιστάσεων «Η δημοσιονομική κρίση και η κατάσταση υγειονομικής έκτακτης ανάγκης» σε ΝοΒ  Τ68/2020 και Μελέτη: «Τα προνόμια του Δημοσίου και το «Δίκαιο της ανάγκης» στο κράτος δικαίου», στο συλλογικό τόμο  σελ 303-365,εκδοση ΔΣΑ 2013- ΝΟΒ 60,2012.

[2] Παναγιώτη Πικραμμένου τ. Πρωθυπουργού, Προέδρου Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ:  «Δημόσιο δίκαιο σε έκτακτες συνθήκες από την οπτική της ακυρωτικής διοικητικής διαδικασίας» ΝοΒ 60,2643

[3] Προσφυγές υπ’ αρ. 57665/12 και 57657/12, 07/05/2013

[4] Βλ ΣτΕ 1317/2022

ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ-ΕΚΛΟΓΕΣ-ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ

Το ΣτΕ με τις υπ΄ αριθμ. 1343-1345/2022 αποφάσεις του έκρινε ότι δεν εμπίπτει η επικοινωνία του υποψήφιου βουλευτή κατά την προεκλογική περίοδο στο ρυθμιστικό πεδίο του άρθρου 11 παρ. 1 του ν. 3471/2006. Επικοινωνία του υποψήφιου βουλευτή κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου με τους εκλογείς της περιφέρειας μέσω SMS και e-mail. Προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Απαιτείται ειδική νομοθετική ρύθμιση για επικοινωνία των υποψηφίων μέσω ηλεκτρονικών μέσων.

ΤΟ ΠΡΟΙΜΙΟ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Ο συνταγματικός νομοθέτης ακολουθεί πιστά την συνταγματική παράδοση του τόπου μας, αφού από τα πρώτα συνταγματικά κείμενα τής επαναστατημένης Ελλάδος ήταν ψηφισμένα στο όνομα τού Τριαδικού Θεού. Η πρόταση κατάργησης του προοιμίου και του άρθρου 3 Σ δημιουργεί σημαντικά ζητήματα

ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Ακαδημαϊκή ελευθερία νοείται η ελευθερία της έρευνας και της διδασκαλίας. Το σύνταγμα στο άρθρο 16Σ κατοχυρώνει την ατομική ελευθερία της τέχνης, της επιστήμης, της έρευνας και της διδασκαλίας (16§1Σ). Η αρχή της ακαδημαϊκής ελευθερίας είναι εξειδίκευση της αρχής της ελευθερίας του ανθρώπου. H αρχή της ακαδημαϊκής ελευθερίας εγγυάται την αδέσμευτη επιστημονική σκέψη, έρευνα και διδασκαλία και νοείται : α) ως ατομικό δικαίωμα του πανεπιστημιακού ερευνητή ή διδασκάλου, που θεμελιώνει αξίωση έναντι της κρατικής εξουσίας να μην επεμβαίνει με οποιονδήποτε τρόπο στην εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και β) ως θεσμική εγγύηση που προστατεύει λειτουργικά την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας και διδασκαλίας. Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2016/C 202/02) διασφαλίζει την Ακαδημαϊκή Ελευθερία. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, έχει αποφανθεί για το ζήτημα της ακαδημαϊκής ελευθερίας, παρατίθεται σχετική νομολογία του ΕΔΔΑ. Παρατίθενται τα ζητήματα σχετικά με την αυτοδιοίκηση των ΑΕΙ και η Ελληνικής νομολογική αντιμετώπιση ζητημάτων σχετικών με την ακαδημαϊκή ελευθερία