Πανδημία και θρησκευτικά δικαιώματα.

 

Πανδημία και θρησκευτικά δικαιώματα.
 

Στις ΗΠΑ, με πέντε ψήφους, έναντι τεσσάρων  το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ δικαίωσε την Ρωμαιοκαθολική Επισκοπή του Μπρούκλιν και δύο συναγωγές υπερορθόδοξων Εβραίων που είχαν προσφύγει κατά των περιορισμών που υιοθέτησε η πολιτεία της Νέας Υόρκης προκειμένου να ανασχέσει την εξάπλωση της επιδημίας του κορωνοϊού.  Οι προσφεύγοντες κατάγγειλαν  ότι οι περιορισμοί για τους χώρους λατρείας παραβιάζουν την ανεξιθρησκεία η οποία προστατεύεται από την Πρώτη Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος. Παράλληλα, επεσήμαναν ότι στους χώρους λατρείας επιβάλλονταν πιο αυστηροί περιορισμοί απ’ ό,τι σε απαραίτητα καταστήματα, όπως τα καταστήματα πώλησης τροφίμων.

 

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας ακύρωσε την απόφαση της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης με την οποία απαγορεύονται οι εκδηλώσεις λατρείας ως μέτρο πρόληψης για την εξάπλωση του κορωνοϊού, χαρακτηρίζοντάς την αντισυνταγματική, καθώς έκρινε ότι παραβιάζει την ελευθερία του θρησκεύματος. Έπειτα από προσφυγή μουσουλμανικής ένωσης λόγω της έναρξης του Ραμαζανιού, το Συνταγματικό Δικαστήριο αποφάσισε ότι θα πρέπει να επιτρέπονται εξαιρέσεις στον γενικό κανόνα, υπό τον όρο ότι θα τηρούνται τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης και υγιεινής για να προληφθεί η διασπορά του ιού. Πρόκειται για απόφαση χωρίς προηγούμενο και αφορά μουσουλμανικά τεμένη, χριστιανικές εκκλησίες και εβραϊκές συναγωγές.

 

Η θρησκευτική ελευθέρια κατοχυρώνεται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Σ.Δ.Α.) και συγκεκριμένα στο άρθρο 9. Το δικαίωμα που διασφαλίζεται στην παράγραφο 2 αντιστοιχεί στις εθνικές συνταγματικές παραδόσεις και στην εξέλιξη των εθνικών νομοθεσιών ως προς το σημείο αυτό. Σε εθνικό επίπεδο η θρησκευτική ελευθερία κατοχυρώνεται στο άρθρο 13 του Συντάγματος ως ατομικό δικαίωμα.
Σύμφωνα με το ισχύον στην Ελλάδα συνταγματικό και νομοθετικό καθεστώς της θρησκευτικής ελευθερίας, οι εκδηλώσεις της διακρίνονται κατ’ αρχήν σε ελευθερία θρησκευτικής συνειδήσεως και σε ελευθερία ασκήσεως θρησκευτικών εκδηλώσεων, από τις οποίες η πλέον κεφαλαιώδους σημασίας, αλλά και συνηθέστερη στην πράξη, είναι η λατρεία. Η προστασία της δημόσιας υγείας είναι, χωρίς αμφιβολία, ένας σκοπός δημοσίου συμφέροντος, και μάλιστα συνταγματικά προστατευόμενος, σύμφωνα με το άρθρο 21 παρ. 3 του ισχύοντος Συντάγματος το «Κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών», ενώ το άρθρο 5 παρ. 5 ορίζει ότι καθένας «έχει δικαίωμα στην προστασία της υγείας». Όταν όμως διακινδυνεύεται όχι απλώς η υγεία αλλά ακόμη και η ίδια η ζωή των πολιτών, είναι προφανές ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής εισέρχεται με αυξημένη βαρύτητα στη διαδικασία της στάθμισης με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά που κάθε φορά υπάρχουν.

• Το Συμβούλιο της Επικρατείας με τις 1294/20,1295/20 αποφάσεις του κατήργησε την σχετικές δίκες που αφορούσαν την άσκηση της της θρησκευτικής λατρείας με το σκεπτικό ότι εκδόθηκαν μεταγενέστερες πράξεις με διαφορετικό περιεχόμενο.  
  

 

•  Το Συμβούλιο Επικρατείας η Επιτροπή Αναστολών  σχετικά με την απαγόρευση της τέλεσης κάθε είδους λειτουργιών και ιεροπραξιών στους θρησκευτικούς χώρους λατρείας (με τις οποίες  απέρριψε τις  αιτήσεις (ΣτΕ ΕΑ  99/2020,60/2020 ,49/2020).
  

 

• Το Συμβούλιο Επικρατείας για την απαγόρευση της μεταλήψεως της Θείας Κοινωνίας (ΣτΕ 161/2020) απέρριψε την αίτηση, κρίθηκε ότι: «ο κανονιστικός νομοθέτης, εν όψει και της κατά το Σύνταγμα (άρθρο 25 παρ. 1) και τον εξουσιοδοτικό νόμο (άρθρο πρώτο παρ. 2 και 4) υποχρέωσής του να λαμβάνει υπόψη την αρχή της αναλογικότητας, ώστε, μετά από αιτιολογημένη εισήγηση ειδικής επιστημονικής επιτροπής, τα θεσπιζόμενα για τον πιο πάνω λόγο μέτρα να είναι τα ηπιότερα δυνατά, εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία δεν επανέλαβε την προηγούμενη απαγόρευση, αλλά επέλεξε μέτρα ηπιότερου χαρακτήρα (τήρηση αποστάσεων, μέγιστος αριθμός παρευρισκόμενων στους χώρους λατρείας κ.ά.), τα οποία θεώρησε, στη δεδομένη στιγμή, πρόσφορα και αναγκαία για την προστασία της δημόσιας υγείας. Κατά την άσκηση, εξ άλλου, της κανονιστικής αυτής αρμοδιότητας οι αρμόδιοι Υπουργοί έχουν, υπό τους εκτεθέντες όρους, διακριτική ευχέρεια να επιλέξουν κατά περίπτωση τα κατάλληλα και αναγκαία μέτρα και όχι υποχρέωση να επιβάλουν απαγόρευση των σχετικών δραστηριοτήτων,» η «ορθότητα των ουσιαστικών εκτιμήσεων του κανονιστικού νομοθέτη αναφορικά με την επιλογή του καταλληλότερου στη δεδομένη χρονική στιγμή μέτρου αντιμετώπισης της επιδημίας,.… είναι ακυρωτικώς ανέλεγκτες».

 
Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδας, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας νοσηλεύθηκαν έχοντας αναπτύξει συμπτώματα κορωνοϊού, ενώ ένας μητροπολίτης στη βόρειο Ελλάδα καθώς και ο μητροπολίτης Μαυροβουνίου, ο Πατριάρχης της Σερβίας έχουν πεθάνει την περασμένη βδομάδα. Και πολλοί άλλοι κληρικοί της Ορθοδόξου Εκκλησίας νοσούν ή είναι καταγραμμένα κρούσματα. Υπάρχει λοιπόν σημαντικό πρόβλημα εξ των όσων έχουν ήδη έχουν αναφερθεί ,μου έκανε εντύπωση η παρρησία  και  το θάρρος ενός Επισκόπου.
 Ο μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος, σε εκτενές άρθρο του γράφει:  «Πιστέψαμε ότι είμαστε υπεράνθρωποι, κρύψαμε την προσβολή μας από τον ιό και οδηγηθήκαμε στον τάφο, αντί να ομολογήσουμε το λάθος μας και να σαλπίσουμε το ορθό. Δεν είναι ταπεινωτικό να παραδεχτείς ότι ως άνθρωπος κι εσύ πάσχεις. Αλαζονικό είναι να το κρύψεις, μόνο και μόνο για να μη διαψευστεί δημόσια ο εγωισμός σου. Όταν επικρέμεται θάνατος, τότε, καλά ειπώθηκε, «μαγκιές» δεν επιτρέπονται. Οι ευλαβείς εγωισμοί... σκοτώνουν!».

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

 

ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΝΔΗΜΙΑ

 

ΑΝΤΩΝΗ Π.ΑΡΓΥΡΟΥ

 

1.-Σε κοινή δήλωση που υπογράφηκε την 1η Απριλίου 2020, 14 κράτη μέλη της ΕΕ , εκ των οποίων και η Ελλάδα, υπογράμμισαν πως σε αυτήν την άνευ προηγούμενου κατάσταση, είναι ορθό τα κράτη μέλη να υιοθετούν μέτρα έκτακτης ανάγκης για να προστατεύσουν τους πολίτες τους και ξεπεράσουν την κρίση.

«Σε αυτήν την άνευ προηγουμένου κατάσταση, είναι θεμιτό τα κράτη μέλη να λάβουν έκτακτα μέτρα για την προστασία των πολιτών τους και την αντιμετώπιση της κρίσης. είμαστε, ωστόσο, βαθιά προβληματισμένοι για τον κίνδυνο παραβίασης των αρχών του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων που απορρέουν από την έγκριση ορισμένων επειγόντων μέτρων. Τα μέτρα έκτακτης ανάγκης πρέπει να περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα, να είναι αναλογικά και προσωρινά, να υπόκεινται σε τακτικό έλεγχο και να τηρούν τις προαναφερόμενες αρχές και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο. Δεν πρέπει να περιορίζουν την ελευθερία έκφρασης ή την ελευθερία του τύπου. συνεπώς, υποστηρίζουμε την πρωτοβουλία της ευρωπαϊκής επιτροπής για την παρακολούθηση της εφαρμογής των έκτακτων μέτρων για την εξασφάλιση των θεμελιωδών αξιών της ένωσης και καλούμε το συμβούλιο γενικών υποθέσεων να εξετάσει το ζήτημα, όταν αυτό είναι απαραίτητο».

Σαν να έχει αρχίσει ένας πραγματικός ΙΙΙος Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Κόσμος ολόκληρος και Χώρα μας βιώνουν μια πρωτόγνωρη «κατάσταση πολιορκίας». Οι Έλληνες όπως και οι πολίτες όλου του Κόσμου φοβούνται. Γιατί ο κορωνοϊός παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστος ακόμα και στους επιστήμονες. Κανείς δεν μπορεί με σιγουριά να μας πει ποιο είναι το αύριο. Όπως είναι φυσικό και μέσα στα πλαίσια της Συνταγματικής τάξης, ελήφθησαν και συνεχίζουν να λαμβάνονται μέτρα για την προστασία του Δημοσίου Συμφέροντος .

2.- Η αρχή του Κράτους Δικαίου ανάγεται σε βασική αρχή διασφαλίσεως της νομιμότητας, δηλαδή της τηρήσεως όχι μόνο των νόμων, αλλά και της επιδιώξεως αυτής της ιδέας του δικαίου υπό ουσιαστική πλέον έννοια και περιεχόμενο, και ενέχει αντίστοιχη θεσμική-συνταγματική εγγύηση. Η αρχή του κράτους δικαίου περιλαμβάνεται στην έννομη τάξη της ένωσης. Το δίκαιο της ανάγκης  στηρίζεται στην αρχή που λέει ότι η σωτηρία του κράτους αποτελεί τον υπέρτατο νόμο. Τα μέτρα για την «κατάσταση υγειονομικής έκτακτης ανάγκης»  πρέπει να μην ξεπερνούν το αναγκαίο μέτρο. Δεν μπορούν να διαρκούν επ’ αόριστον και να υπερβαίνουν την αρχή της αναλογικότητος.

3.- Το ΣτΕ  επελήφθη υποθέσεων που αφορούσαν :

•       α) την λειτουργία των θρησκευτικών χώρων(ΣτΕ: 1294/2020,1295/2020,1296/2020  με τις οποίες καταργεί την δίκη, δεδομένου ότι η ισχύς των προσβαλλόμενων πράξεων έληξε πριν από τη συζήτηση της υποθέσεως),

•       β)τον προσωρινό περιορισμό της κυκλοφορίας των οχημάτων στην περιοχή του Κέντρου της Αθήνας και την ανάδειξη του Μεγάλου Περιπάτου( ΣτΕ 1992/2020  με την οποία ακυρώνει την Δ1α/ΓΠ.οικ.31688/21.5.2020 απόφαση των Υπουργών Προστασίας του Πολίτη, Υγείας, Εσωτερικών και Υποδομών και Μεταφορών και την 179/21.8.2020 απόφαση του Υφυπουργού Υποδομών και Μεταφορών)

•       γ) στην εκτέλεση συγκοινωνιακού έργου( ΣτΕ ΕΑ 172/2020 Απορρίπτει την αίτηση)

•       δ)Στην  χρήστη τουριστικού λιμένα (ιδιοκτήτη σκάφους αναψυχής)( ΣτΕ ΕΑ 158/2020 Απορρίπτει την αίτηση)

•       ε)στην απαγόρευση της τέλεσης κάθε είδους λειτουργιών και ιεροπραξιών στους θρησκευτικούς χώρους λατρείας( ΣτΕ ΕΑ  99/2020,60/2020 ,49/2020 Απορρίπτει την αίτηση).

•       στ)στην απαγόρευση της μεταλήψεως της Θείας Κοινωνίας (ΣτΕ 161/2020 Απορρίπτει την αίτηση)  Κρίθηκε ότι: «ο κανονιστικός νομοθέτης, εν όψει και της κατά το Σύνταγμα (άρθρο 25 παρ. 1) και τον εξουσιοδοτικό νόμο (άρθρο πρώτο παρ. 2 και 4) υποχρέωσής του να λαμβάνει υπόψη την αρχή της αναλογικότητας, ώστε, μετά από αιτιολογημένη εισήγηση ειδικής επιστημονικής επιτροπής, τα θεσπιζόμενα για τον πιο πάνω λόγο μέτρα να είναι τα ηπιότερα δυνατά, εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία δεν επανέλαβε την προηγούμενη απαγόρευση, αλλά επέλεξε μέτρα ηπιότερου χαρακτήρα (τήρηση αποστάσεων, μέγιστος αριθμός παρευρισκομένων στους χώρους λατρείας κ.ά.), τα οποία θεώρησε, στη δεδομένη στιγμή, πρόσφορα και αναγκαία για την προστασία της δημόσιας υγείας. Κατά την άσκηση, εξ άλλου, της κανονιστικής αυτής αρμοδιότητας οι αρμόδιοι Υπουργοί έχουν, υπό τους εκτεθέντες όρους, διακριτική ευχέρεια να επιλέξουν κατά περίπτωση τα κατάλληλα και αναγκαία μέτρα και όχι υποχρέωση να επιβάλουν απαγόρευση των σχετικών δραστηριοτήτων,» η «ορθότητα των ουσιαστικών εκτιμήσεων του κανονιστικού νομοθέτη αναφορικά με την επιλογή του καταλληλότερου στη δεδομένη χρονική στιγμή μέτρου αντιμετώπισης της επιδημίας,.… είναι ακυρωτικώς ανέλεγκτες».

•       ζ)Η Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, απέρριψε «για λόγους δημοσίου συμφέροντος και προστασίας της δημοσίας υγείας από τον κίνδυνο διασποράς του COVID-19» το αίτημα για έκδοση προσωρινής διαταγής Πολιτικού Κόμματος ,Σωματείων και Πολιτών με την οποία ζητούσαν να ανασταλεί η απόφαση του αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας,  για την γενική αναστολή του δικαιώματος του δημοσίως συνέρχεσθαι επί 4 ημέρες σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια εν όψει της επετείου του Πολυτεχνείου. Η Πρόεδρος του ΣτΕ εισήγαγε το ζήτημα στην Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η οποία και θα αποφασίσει για το κατά πόσο παραβιάζεται ή όχι η αρχή της αναλογικότητας και οι διατάξεις του άρθρου 11 του Συντάγματος που αφορά το δικαίωμα των πολιτών για δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις.

         η)Κρίθηκε με την 263/2020 Απόφαση της Επιτροπής Αναστολών του ΣΤΕ (όμοια η ΣτΕ ΕΑ 262/2020) ότι: «Επειδή, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, το μέτρο της θεσπιζόμενης με την προσβαλλόμενη απόφαση προσωρινής (από 15.11.2020 ώρα 6.00 π.μ. έως 18.11.2020 ώρα 9.00 μ.μ.) απαγόρευσης των δημόσιων υπαίθριων συναθροίσεων τεσσάρων ατόμων και άνω σε όλη την επικράτεια ελήφθη, διότι συντρέχουν εξαιρετικώς επιτακτικοί λόγοι δημοσίου συμφέροντος, που αφορούν την προστασία της δημόσιας υγείας από τον σοβαρό κίνδυνο διασποράς του κορωνοϊού COVID-19. Ειδικότερα, (α) το εν λόγω μέτρο ελήφθη κατόπιν της από 4.11.2020 ομόφωνης γνώμης της Εθνικής Επιτροπής Προστασίας της Δημόσιας Υγείας έναντι του κορωνοϊού COVID-19, με την οποία προκρίθηκε η εφαρμογή ολικού απαγορευτικού σε όλη τη χώρα προς ανάσχεση του δευτέρου κύματος της πανδημίας και βελτίωση των επιδημιολογικών δεδομένων μέχρι το τέλος Νοεμβρίου • (β) όπως είναι παγκοίνως γνωστό (βλ. και ΣτΕ ΕΑ 256/2020) και προκύπτει επισήμως από την «Ημερήσια έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης λοίμωξης από τον νέο κορωνοϊό (COVID-19)», η οποία δημοσιεύεται καθημερινά στον οικείο ιστότοπο του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας - ΕΟΔΥ (βλ. και απόψεις αντιδίκου αρχής με το υπ’ αριθμ. πρωτ. 1029/8/18-στ/16-11-2020 έγγραφό της προς το Δικαστήριο), η ένταση πίεσης του Εθνικού Συστήματος Υγείας βαίνει από 4.11.2020 και έως την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης συνεχώς αυξανόμενη • (γ) στο πλαίσιο της παρούσας εξαιρετικής κατά τα ως άνω συγκυρίας (τρέχουσας επιδημιολογικής επιβάρυνσης της χώρας) έχουν ήδη ληφθεί έκτακτα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας από τον κίνδυνο περαιτέρω διασποράς του κορωνοϊού COVID-19 στο σύνολο της Επικράτειας από την 7.11.2020 έως και την 30.11.2020 με την κοινή υπουργική απόφαση Δ1α/Γ.Π.οικ.71342/6.11.2020 (Β´ 4899/6.11.2020), όπως ο περιορισμός των συναθροίσεων και της κυκλοφορίας των πολιτών εν όλω με περιοριστικώς καθοριζόμενες εξαιρέσεις, καθώς και η απαγόρευση της μετακίνησης με οποιοδήποτε μέσο εκτός Περιφερειακής Ενότητας ή Περιφέρειας με περιοριστικώς καθοριζόμενες εξαιρέσεις κ.ά., τα μέτρα δε αυτά προσαρμόζονται συνεχώς αναλόγως με τα επιδημιολογικά δεδομένα (βλ. ΚΥΑ από 9.11.2020 - Β΄ 4946/10.11.2020, από 12.11.2020 - Β΄ 4999/12.11.2020 και από 14.11.2020 - Β΄ 5043/14.11.2020) και ήδη έχει ανασταλεί η διά ζώσης εκπαιδευτική λειτουργία των σχολικών μονάδων κάθε βαθμού με περιοριστικώς προβλεπόμενες εξαιρέσεις. Εξ άλλου, το ληφθέν με την προσβαλλόμενη απόφαση μέτρο έχει όλως προσωρινό χαρακτήρα και, εν όψει των συγκεκριμένων δεδομένων, εύλογη διάρκεια (πρβλ. ΣτΕ ΕΑ 49/2020, 60/2020). Υπό τα δεδομένα αυτά, η Επιτροπή κρίνει ότι κωλύεται η χορήγηση αναστολής εκτελέσεως του επίδικου, πράγματι αυστηρού πλην αναγκαίου για την προστασία της δημόσιας υγείας, μέτρου, λόγω συνδρομής εξαιρετικώς επιτακτικών λόγων δημοσίου συμφέροντος, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 52 παρ. 6 εδάφιο δεύτερο του π.δ. 18/1989, ανεξαρτήτως του επανορθωσίμου ή μη της βλάβης των αιτούντων.»

 

 

 

 

«ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΕΙ ΤΟΥΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΕΣ;»

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

 Ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε μια συνέντευξη που παραχώρησε το 1919, έλεγε: «Κατ’ επανάληψιν διηρωτήθην εάν θα έπρεπε να είμαι δικηγόρος κατ’ επάγγελμα και επαναστάτης κατά διαλείμματα ή και αντιστρόφως. Αφ’ ης όμως οι συμπολίται μου συνάντησαν αντίστασιν εις τας προσπάθειας των δια την ένωσιν της Κρήτης με την μητέρα Ελλάδα, φυσικά έγινα πλέον επαναστάτης κατ’ επάγγελμα»

Έχω την εντύπωση πως ο Εθνάρχης έδωσε το παράδειγμα του ιδανικού δικηγόρου και κατά τον Εισαγγελέα του ΑΠ Ε. Κρουσταλλακη : «ο ιδανικός δικηγόρος – και κατά προέκταση ο άξιος της αποστολής του Δικηγορικός Σύλλογος – από επαναστάτες κατά διαλείμματα, που από την αποστολή τους είναι, οφείλουν να μετατρέπονται σε επαναστάτες κατ’ επάγγελμα, κάθε φορά που διαπιστώνουν τη φαλκίδευση των αρχών του κράτους δικαίου ή την παραβίαση των ατομικών ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών, κάθε φορά που βλέπουν την απονομή της Δικαιοσύνης να χωλαίνει και την εφαρμογή των κανόνων του ουσιαστικού δικαίου να μη ανταποκρίνεται στις κοινωνικές ανάγκες.»

 Από το 1864, με την πρώτη κατοχύρωση στο Σύνταγμα του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι, και το 1865, ιδρύθηκε ο πρώτος δικηγορικός σύλλογος ως σωματείο, ως την ψήφιση του νόμου «Περί δικηγορικών συλλόγων» το 1908.Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών  άρχισε να λειτουργεί στις 15/2/1909 αδιάλειπτα μέχρι σήμερα. 

        Πρώτος πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου εκλέχθηκε ο Κωνσταντίνος Έσσλιν και αντιπρόεδρος ο Κωνσταντίνος Ρακτιβάν. Ο ΔΣΑ  με συνεχείς παραστάσεις και επαφές με την πολιτική και δικαστική εξουσία, ο εργάστηκε στην κατεύθυνση της βελτίωσης των συνθηκών εργασίας των δικηγόρων πιέζοντας ιδιαίτερα για τα εργασιακά δικαιώματά τους, όπως λ.χ. για την καθιέρωση ωραρίου λειτουργίας των δικαστηρίων. Στο πλαίσιο αυτό διατύπωσε εξαρχής προτάσεις για την ταχύτερη και καλύτερη απονομή της δικαιοσύνης σε συνεργασία με τους υπόλοιπους δικηγορικούς συλλόγους της χώρας. Στις δεκαετίες 1950 και 1960 ο Δικηγορικός Σύλλογος τοποθετήθηκε σε μείζονα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα ερχόμενος σε αντιπαράθεση και με την εκτελεστική εξουσία. Σημειώνουμε ενδεικτικά το ζήτημα των εκτοπίσεων αλλά και των δικών περί κατασκοπείας, της ετεροδικίας του προσωπικού των αμερικάνικων βάσεων στην Ελλάδα, των δικαιωμάτων των πολιτικών κρατουμένων. Παράλληλα ο Σύλλογος επενέβη σε μια σειρά από δίκες, όπως στη δίκη των Αεροπόρων το 1953, ζητώντας τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των κατηγορουμένων και των Δικηγόρων τους.

        Στα πρακτικά του ΔΣΑ αποτυπώνεται η ενεργή παρουσία του Συλλόγου στα μεγάλα εθνικά θέματα, με κυρίαρχο το Κυπριακό. Ο Σύλλογος πρωτοστάτησε στη διεθνοποίηση του θέματος μέσα από την συζήτησή του σε διεθνή νομικά συνέδρια και ενώσεις, αλλά και με την ενεργητική συμμετοχή των μελών του σε συλλαλητήρια και δυναμικές εκδηλώσεις που συντάραξαν την Αθήνα ιδιαίτερα τη δεκαετία του 1950. Οι δικηγορικοί σύλλογοι της χώρας στο Πανελλήνιο Συνέδριό τους που συνήλθε στην Πάτρα τον Ιούλιο του έτους 1956, επεσήµαναν τους κινδύνους και ζήτησαν µε ψήφισμά τους την άμεση ρύθμιση του θέματος που αφορά στην εύρυθμή λειτουργία της δικαιοσύνης. Οι δικηγορικοί σύλλογοι δεν έτυχαν καμιάς απαντήσεως στο αίτημά τους και έτσι επακολούθησε σε ένδειξη διαμαρτυρίας καθολική αποχή από τα καθήκοντα των δικηγόρων9 όλης της Ελλάδος από τα δικαστήρια, µε αίτημά την αύξηση των αποδοχών των Δικαστών , στα πλαίσια του άρθρου 87 του Συντάγματος του 1952. Την 17.4.1960 στην αίθουσα του «Παρνασσού» µίλησε ο διαπρεπής νοµοµαθής Πέτρος Ζήσης µε τίτλο «Το δικαστικόν πρόβληµα» και έθεσε εκ νέου το ζήτημα. Οι δικηγόροι συµπαρασταθήκαν πάντοτε στην ανάγκη βελτιώσεως της θέσεως των λειτουργών της δικαιοσύνης.

Πέρα από τη δημόσια παρουσία του ο ΔΣΑ συμμετείχε ενεργά στην προαγωγή του νομικού πολιτισμού της χώρας και στην επιστημονική θωράκιση των μελών του. Το 1953 αποφασίστηκε η έκδοση των δυο περιοδικών οργάνων του, του Νομικού Βήματος και του Κώδικα Νομικού Βήματος, τα οποία από τότε σταθερά και αδιάλειπτα ενημερώνουν τα μέλη του δικηγορικού σώματος. Παράλληλα την περίοδο αυτή εμπλουτίστηκε και οργανώθηκε περαιτέρω η Βιβλιοθήκη του Συλλόγου. Δικηγόρος υπήρξε ο εθνάρχης Ελευθέριος Βενιζέλος  Μέλη του ΔΣΑ υπήρξαν μεταξύ πολλών επιφανών  δικηγόρων, πρωταγωνιστές της Ελληνικής Ιστορίας  ο Παναγής Τσαλδάρης, ο Κωνσταντίνος Δεμερτζής, ο Ανδρέας Μιχαλακόπουλος, ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ο Αλέξανδρος Σβώλος , ο Ηλίας Ηλιού, ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο Γεώργιος Ράλλης, ο Ξενοφών  Ζολώτας, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο Κώστας Σημίτης, ο Κάρολος Παπούλιας, η Άννα Ψαρούδα Μπενάκη, ο Κώστας Στεφανάκης, Ο Κωνσταντίνος και Μιχάλης Παπακωσταντίνου  και τόσοι άλλοι. Ας μην λησμονούμε ότι ο Λάκης Σάντας που κατέβασε μαζί με τον Μ. Γλέζο την χιτλερική σημαία από την Ακρόπολη τον Μάη του 1941 ήταν φοιτητής της Νομικής. Δικηγόροι που έδωσαν την ζωή τους και εκτελέσθηκαν από τους Γερμανούς  ήταν ο Α. Ιωαννίδης, Κ.Σύρρος , Ι.Κατεβάτης, Α. Καλύβας, Α. Καΐρης. ΟΙ δικηγόροι Βαγγέλης Μαχαίρας και Ευάγγελος Γιαννόπουλος Πρόεδροι του ΔΣΑ  έλαβαν μέρος στην εθνική Αντίσταση. Ενώ πληθώρα δικηγόρων πήραν μέρος στον αντιδικτατορικό αγώνα και φυλακίσθηκαν και εξορίσθηκαν όπως ο Φοίβος Ιωαννίδης, ο Νίκος Κωνσταντόπουλος, ο Βαγγέλης Κουρής και τόσοι άλλοι γνωστοί και άγνωστοι. Ο Νικηφόρος Μανδηλαράς (19 Φεβρουαρίου 1928 - 18 Μαΐου 1967) ήταν ένας μαχητής δικηγόρος. Είναι περισσότερο γνωστός ως δικηγόρος υπερασπίσεως στη δίκη για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ δολοφονήθηκε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες, καθώς προσπαθούσε να διαφύγει από την Ελλάδα, όπου κινδύνευε να συλληφθεί από το καθεστώς της δικτατορίας.

Για μια ακόμα φορά ο Δ.Σ.Α βρέθηκε πρωτοπόρος στην υπεράσπιση των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων , όπως το έπραξε  στο πρόσφατο παρελθόν σε σημαντικές υποθέσεις με δημόσιο ενδιαφέρον και συνεχίζει μέχρι σήμερα υποστηρίζοντας και πειθαρχώντας στις ευγενικές και μαχητικές  παραδόσεις του δικηγορικού Σώματος. Άλλωστε η Ιστορία του τόπου αυτού έχει αναφέρει πολλά παραδείγματα που το δικηγορικό Σώμα βρέθηκε στην πρωτοπορία των κοινωνικών και εθνικών αγώνων και πλήρωσε ακριβά και με αίμα το τίμημα.

Είναι άδικο ένας κόσμος που μάχεται για την επιβίωση του σκληρά και υπερασπίζεται την δικαιοσύνη και τους λειτουργούς της και την κοινωνία  με συγκεκριμένες πράξεις και συμπεριφορές και να αδικείται τόσο κατάφωρα σε μια εποχή που μάλλον επιβάλλεται κοινωνική συσπείρωση και αδελφοσύνη μεταξύ των λειτουργών της Δικαιοσύνης.

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ