ΟΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ

 

ΟΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ

-ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΝ ΟΨΕΙ  ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ (4)

 

ΑΝΤΩΝΗΣ Π. ΑΡΓΥΡΟΣ

 

1.-Οι Ανεξάρτητες Αρχές είναι ενταγμένες στο νομικό πρόσωπο του Κράτους δηλαδή κατά την κατά το Σύνταγμα διάκριση των εξουσιών(άρθρο 26) στην εκτελεστική λειτουργία του Πολιτεύματος που σαφώς διακρίνεται την δικαστικής λειτουργίας.  

Οι Ανεξάρτητες Αρχές διακρίνονται σαφώς α)σε Συνταγματικά Κατοχυρωμένες Ανεξάρτητες Αρχές(Ν.3051/2002, Ν. 4055/2012,Ν. 4139/2013και β) τις Ανεξάρτητες Αρχές που ρυθμίζονται από την κοινή νομοθεσία.

Οι Ανεξάρτητες Αρχές αποτελούν όργανα (συλλογικά ή μονοπρόσωπα) των οποίων τα μέλη απολαύουν προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας κατά την άσκηση των καθηκόντων τους και δεν επιλέγονται με ειδική διαδικασία χωρίς την υπηρέτηση των αρχών της διαφάνειας(αυτή την στιγμή κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι υποψήφιος, τα προσόντα του, σε ποια αρχή  ,ποιοι επιλέγονται ποιοι απορρίπτονται κλπ.) Δεν τελούν σε καμία ιεραρχική σχέση προς τα άλλα κρατικά όργανα. Οι πράξεις τους υπόκεινται μόνο σε δικαστικό και κοινοβουλευτικό έλεγχο[1] Τα μέλη Των Ανεξάρτητων Αρχών διαθέτουν προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία έναντι της εκτελεστικής λειτουργίας, ενώ ο κοινοβουλευτικός έλεγχος που ασκείται δημιουργεί ενίοτε προβλήματα στην Ανεξαρτησία τους και σε κάθε περίπτωση δεν είναι αποτελεσματικός.

2.-Στο άρθρο 101Α του Συντάγματος, το οποίο προστέθηκε με το από 6.4.2001 Ψήφισμα της Ζ΄ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων (Α΄ 84/17.4.2001), ορίζονται τα εξής: «1. Όπου από το Σύνταγμα προβλέπεται η συγκρότηση και η λειτουργία ανεξάρτητης αρχής, τα μέλη της διορίζονται με ορισμένη θητεία και διέπονται από προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία, όπως νόμος ορίζει. 2. (όπως αντικαταστάθηκε με το από 25.11.2019 Ψήφισμα της Θ΄ Αναθεωρητικής Βουλής - Α΄ 211/24.12.2019) ...

Τα πρόσωπα που στελεχώνουν τις ανεξάρτητες αρχές πρέπει να έχουν τα ανάλογα προσόντα, όπως νόμος ορίζει. Η επιλογή τους γίνεται με απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής. Η απόφαση λαμβάνεται με πλειοψηφία των τριών πέμπτων των μελών της. Η θητεία των μελών των ανεξάρτητων αρχών παρατείνεται έως το διορισμό νέων μελών. ...».

Είναι αλήθεια ότι στην εφαρμογή της η διάταξη που επιδιώκει την κατά το δυνατόν ομοφωνία της Βουλής δεν απέδωσε τα αναμενόμενα και στην πραγματικότητα λειτούργησε αρνητικά, με το δεδομένο ότι δεν προέκυψαν στην εφαρμογή συνήθως συγκλήσεις και η επιλογή της συνθέσεως των Ανεξαρτήτων Αρχών κατέστη «σημείο αντιλεγόμενο»[2]. Μερικοί αναζητούν την αιτία στην κοινοβουλευτική διαπάλη. Το ζήτημα όμως στην πραγματικότητα αφορά προεχόντως :

 α) την έλλειψη διαφάνειας

β) την έλλειψη απολογισμού-λογοδοσίας  

γ) την έλλειψη ορθού συστήματος επιλογής, ζητήματα που δεν απαιτούν συνταγματική αναθεώρηση ,αλλά μπορούν να επιλυθούν με κοινό νόμο. Τέτοιες προσπάθειες έγιναν(υπήρξε και σχέδιο νόμου) ,αλλά απέτυχαν λόγω κυρίως της υπονόμευσης- αντίδρασης των μελών των ιδίων των Αρχών που φοβούνται την υποβάθμιση τους και τους κινδύνους υπονόμευσης της Ανεξαρτησίας τους.

3.-Καταρχήν επιδιώκεται και ορθά οι Αρχές να λειτουργούν σαν αντίβαρο του Κράτους με αντικειμενικότητα και αμεροληψία.

Η αρχή της αμεροληψίας των διοικητικών οργάνων, η οποία αποτελεί ειδικότερη έκφανση της συνταγματικής αρχής του Κράτους Δικαίου(ΣτΕ2318/2007) προϋποθέτει όργανα (και ιδίως των Ανεξαρτήτων Αρχών) που είναι αποκομμένα απο τους επηρεασμούς της πολιτικής εξουσίας. Και ερωτάται κανείς όταν για τον επιλογή-διορισμό των προσώπων αυτών επιδιώκεται «σύγκλησή» των πολιτικών δυνάμεων, τότε δεν μπορεί να υπηρετείται η «Ανεξαρτησία»[3] η δε πρόταση γίνεται μέσω του αρμοδίου Υπουργού και σχεδόν πάντοτε στα πλαίσια του κομματικού ανταγωνισμού .Θεωρώ λοιπόν ότι η αλλαγή του τρόπου επιλογής στο υψηλότερο επίπεδο διαφάνειας της διαδικασίας είναι επιβεβλημένη

·         Α) Προηγείται για κάθε Αρχή δημόσια προκήρυξη με τα ειδικά προσόντα που απαιτούνται ένα χρόνο προ της λήξεως της θητείας με δημόσια πρόσκληση των υποψηφίων αναγνωρισμένου κύρους

·         Β) Καταρτίζεται από την Βουλή κατάλογος των υποψηφίων με έλεγχο των προσόντων, ο κατάλογος δημοσιοποιείται

·         Γ)Η Ολομέλεια της Βουλής αποφαίνεται με μυστική ψηφοφορία για τον κατάλογο των υποψηφίων

·         Δ) Η επιλογή των μελών θα γίνεται απευθείας από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας[4] εκ του καταλόγου της προτάσεως της Βουλής.

Μ ‘αυτόν τον τρόπο θα ενισχυθεί η δημοκρατική νομιμοποίηση των Ανεξαρτήτων Αρχών με την επιλογή προσώπων ευρύτατης αποδοχής που θα στελεχώσουν όργανα που έχουν ως αποστολή, μεταξύ άλλων, την επίβλεψη και την ρύθμιση κρίσιμων τομέων. Θα αποφευχθεί «να υπηρετούν» τα μέλη αυτά ισχυρούς οικονομικούς-πολιτικούς παράγοντες αφού η δημοσιοποίηση του καταλόγου θα υπηρετήσει την αξιοκρατία και την διαφάνεια.

 Η «εικόνα» της Βουλής κατά την επιλογή των μελών των Ανεξάρτητων Αρχών και των δικαστικών λειτουργών για την ηγεσία της Δικαιοσύνης, με ερωτήσεις που κάθε άλλο παρά επιδιώκουν την ανίχνευση των προσόντων και της προσωπικότητος του ερωτωμένου, δημιουργεί στους πολίτες(τ αισθήματα απογοήτευσης για το κύρος και την λειτουργία που επιτελείται(το ίδιο δυστυχώς με την περίπτωση της εικόνας των εξεταστικών επιτροπών της Βουλής) και δεν εξασφαλίζει την αμερόληπτη κρίση του πολιτικού συστήματος.

Όμως δεν αρκεί η διαυγής διαδικασία επιλογής με τον κανόνα της εξειδίκευσης, επιβάλλεται και η διαφάνεια και λογοδοσία των δράσεων και του απολογισμού της αρχής.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο πρέπει να προβλεφθεί η πλήρωση  για τις μη συνταγματικά κατοχυρωμένες Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές, ο κοινός νομοθέτης στην πράξη πρέπει να εναρμονίζεται με τις επιταγές της διάταξης του άρθρου 101Α του Συντάγματος ως προς την ρύθμιση της προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας, το ορισμένο της θητείας και την ανάδειξη μελών με τα ανάλογα απαιτούμενα προσόντα και εξειδίκευση. Πρέπει να αποτελέσει κώλυμα εκλογιμότητάς για την επομένη βουλευτική περίοδο η ιδιότητα μέλους Ανεξάρτητης Αρχής, όπως και ταυτόχρονη άσκηση οποιουσδήποτε επαγγέλματος.

Η ζωή μας,με την χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς τις αναγκαίες ασφαλιστικές δικλείδες οδεύει νομοτελειακά σε πλήρη απομάκρυνση από τις Αρχές του Νομικού μας Πολιτισμού, οπότε τίθενται ζητήματα που αφορούν την λειτουργία του Δημοκρατικού μας Πολιτεύματος. Χρειάζεται άμεση παρέμβαση προς συμπλήρωση των άρθρων 5 και 5^Α του Συντάγματος με άρθρο 5β, για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και στην ισορροπία των εξουσιών στο ψηφιακό περιβάλλον] από την χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

 

4.-Ο Συνταγματικός νομοθέτης πρέπει να αναθεωρήσει το  άρθρο 101Α του Συντάγματος:

α)να καθορίσει με τις σημερινές συνθήκες, τις Συνταγματικά προβλεπόμενες Αρχές, επιβάλλοντας την ενοποίηση ή συγχώνευση εκείνων που είναι αναγκαίες.,

β) να περιοριστεί η δυνατότητα του κοινού νομοθέτη να ιδρύει ανεξάρτητες αρχές. Η εισαγωγή μιας τέτοιας ρύθμισης θα θέσει φραγμό στην μετακύληση αρμοδιοτήτων από την Κυβέρνηση προς τις ανεξάρτητες αρχές και θα συμβάλει στην διαφύλαξη της αρχής της διάκρισης των εξουσιών.

γ) να θέσει τις προϋποθέσεις της ανεξάρτητης λειτουργίας των Αρχών ,με την διαφύλαξη των αρχών της λογοδοσίας και διαφάνειας που πρέπει να τις διέπουν.

δ) Να προσθέσει διάταξη 5Β στο σύνταγμα[5] για την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και του δημοκρατικού Πολιτεύματος, από τις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης, πράγμα για το οποίο υπάρχει επιφύλαξη λόγω της φύσεώς της ΤΝ[6].

Οι Ανεξάρτητες Αρχές συνιστούν, παράλληλα και όχι αντίθετα  με τη δικαστική λειτουργία, θεσμικά αντίβαρα. «Η νομολογία του ΕΔΔΑ θεωρεί τις ανεξάρτητες αρχές ως ισοδύναμες με τα δικαστήρια για την προστασία των δικαιωμάτων»(Κώστας Μενουδάκος )

5.Η τεχνητή νοημοσύνη. μαζί με την επανάσταση που φέρνει σε όλα τα ζητήματά. φέρνει την επιτακτική αναγκαιότητα της ίδρυσης μιας συνταγματικά κατοχυρωμένης ανεξάρτητης αρχής, η οποία θα ρυθμίζει τους όρους και την λειτουργία της τεχνητής νοημοσύνης με στόχο την διασφάλιση των ατομικών ελευθεριών μας και την επίλυση «ηθικών διλημμάτων» και ζητημάτων δεοντολογίας από τη χρήση. τεχνητής νοημοσύνης. Το έργο αυτό πρέπει να έχει μια ενιαία Αρχή και όχι με τον κατακερματισμό και την αλληλοεπικάλυψη από  (α) την ΑΠΔΠΧ, (β) το ΣτΠ, (γ) τη ΑΔΑΕ και (δ) τη Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ),όπως καθόρισε το Υπουργείο ψηφιακής διακυβέρνησης[7]

 

ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ

---

[1] Βλ. Σπανού Κ. « Ανεξάρτητες Αρχές : Κρίση , Μετεξέλιξη ή Αναβάθμιση του πολιτικού συστήματος», στο Ξ. Κοντιάδη – Χαρ. Ανθόπουλου « Η Κρίση του Ελληνικού Πολιτικού Συστήματος», εκδ. Παπαζήση (2008).

[2] Αλιβιζάτος Ν. «Ο Αβέβαιος Εκσυγχρονισμός και η θολή συνταγματική αναθεώρηση» εκδ. Πόλις (2001), σελ.223

[3] Βλ.Αλιβιζάτος Ν. « Η προσφορά των Ανεξάρτητων Αρχών και οι προϋποθέσεις αποτελεσματικής λειτουργίας τους», στο Ν. Φραγκάκη «Οι Ανεξάρτητες Αρχές στη Σύγχρονη Δημοκρατία», Ελληνικό Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών και Ερευνών, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα (2008)

[4] Βλ. Αλιβιζάτος Ν. , άρθρο « Μια αναθεώρηση για τα στοιχειώδη» στην Εφημερίδα Η Καθημερινή , 21/9/2014 και www. constitutionalism.gr και

Αλιβιζάτος Ν. , άρθρο «Άποψη: Αναθεώρηση του Συντάγματος : 5+1 προτάσεις για τα βασικά» στην Εφημερίδα Η Καθημερινή 26/3/2018

 

[5] Ευρ. Στυλιανίδης, «Πρόταση για την Τεχνητή Νοημοσύνη ενόψει της Αναθεώρησης του Ελληνικού Συντάγματος», σε: Ευρ. Στυλιανίδη (επιμ.), Τεχνητή Νοημοσύνη: Ανθρώπινα Δικαιώματα, Δημοκρατία & Κράτος Δικαίου, εκδ. Νομική Βιβλιοθήκη, 2025, σ. 633 επ

[6] Βλ (1)Φ. Παναγοπούλου, Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΕΕ/2024/1689, Artificial Intelligence Act, AI Act): Μια πρώτη Συνταγματο-ηθική θεώρηση, Σειρά: Μονογραφίες (20), ηλεκτρονική έκδοση, εκδ. Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου, Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου, 2025, σε ιστότοπο του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου: https://www.epoliteia.gr/wp-content/uploads/2025/10/Artificial-Intelligence-Act.pdf (τελευταία προσπέλαση: 15.11.2025)

 

(2)Φ. Παναγοπούλου-Κουτνατζή, Τεχνητή νοημοσύνη: ο δρόμος προς έναν ψηφιακό συνταγματισμό. Μια ηθικο-συνταγματική θεώρηση, Επετηρίδα φιλοσοφικής έρευνας δια-ΛΟΓΟΣ, Σειρά: Φιλοσοφική Βιβλιοθήκη / Μελέτες (93), εκδ. Παπαζήση, 2023

[7] Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Οι Αρχές προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε σχέση με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ελλάδα, Αθήνα, 12 Νοεμβρίου 2024, σε: https://www.mindigital.gr/archives/6901

Είναι αναγκαία και δυνατή η Συνταγματική αναθεώρηση;

                                                        

Είναι αναγκαία και δυνατή  η Συνταγματική αναθεώρηση;

 

1.Η φράση του Αντόνιο Γκράμσι:  «Ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος κόσμος πασχίζει να γεννηθεί. Ζούμε στην εποχή των τεράτων» είναι γνωστή και αρκετά χρησιμοποιημένη. Αυτό όμως που έχει καταστεί πλέον ξεκάθαρο είναι ότι έχουμε εισέλθει σε μια καινούργια πρωτόγνωρη εποχή και είναι πλέον αναγκαιότητα  ένα σύγχρονο Σύνταγμα που να τηρείται ευλαβικά, αφού το ισχύον λειτουργεί δυστυχώς σε μια ατμόσφαιρα κοινωνικής δυσπιστίας προς ίδιο το πολιτικό σύστημα, τους θεσμούς και την κοινωνία[1].

Η χώρα μας έζησε μια πρωτόγνωρη περίοδο ειρήνης και κοινοβουλευτικής σταθερότητας και ανάπτυξης με την ισχύ του επιτυχημένου Συντάγματος του 1975.

Στην πραγματικότητα χωρίς την ευθύνη του ίδιου του Συντάγματος[2] διαπιστώνεται όμως  ότι υπάρχει μια  έντονη  αμφισβήτηση  της κοινωνίας για την λειτουργία των θεσμών[3],για την αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης(μετα τις συνεχείς καταδίκες από το ΕΔΔΑ για παραβίαση του άρθρου 6 παρ 1 της ΕΣΔΑ),για την κακονομία πολυνομία[4] και ανομία. Όμως όπως  είπε ο τ. Προέδρος του ΣτΕ κ Α. Ράντος «Η Δικαιοσύνη είναι ο μόνος κοινωνικά αποδεκτός τρόπος επίλυσης των διαφορών σε μία δημοκρατική κοινωνία. Ο άλλος είναι η βία»[5]

Είναι θεμέλιο για την λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και ιδίως στην δικαιοσύνη.

  Είναι γεγονός ότι η συνταγματική αναθεώρηση δεν επιτρέπεται να γίνεται για την επίλυση ζητημάτων που μπορεί να επιλύσει ο κοινός νομοθέτης, ούτε είναι δυνατή η μαγική ανατροπή του κλίματος που έχει διαμορφωθεί στην κοινωνία για την λειτουργία των θεσμών, όταν μάλιστα οι νόμοι μας είναι τόσο κακοί[6],τόσο πολλοί[7]και αντιφατικοί και πολλές φορές ανεφάρμοστοι:

1)Ο ν 4777/2021  για την «ασφάλεια και προστασία των ΑΕΙ» καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον ν. 4957/2022, άρθρα του οποίου τροποποιήθηκαν από τον νόμο 4964/2022, τον 4975/2022, τον 5029/2023, τον 5043/2023, τον 5094/2024, τον 5128/2024, τον 5176/2025, τον 5194/2025).[8] 2)Στις 25 Νοεμβρίου 2019 ολοκληρώθηκε η πρόσφατη διαδικασία της αναθεώρησης του Συντάγματος. Στο άρθρο 73Σ προστέθηκε η παράγραφος 6, η οποία εισάγει, στο Σύνταγμά μας, για πρώτη φορά τον θεσμό της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας. 3)Η συνεχώς νομοθετούσα Βουλή(από το 2000 έως και το 2022 η χώρα μας μετρά:2.216 Νόμους!!) δεν ψήφισε ακόμα(2019-2026) τον εκτελεστικό του συντάγματος νόμο για το άρθρο 73Σ. 4)Το 2011 του ψηφίστηκε ο εκτελεστικός νόμος(ν. 4023/2011)  για τον νέο τύπο δημοψηφίσματος που προβλέφθηκε με την αναθεώρηση του 1986. 5)Το 2020 έγινε η ψήφιση του ν. 4703/2020 που ρυθμίζει το δικαίωμα συνάθροισης για πρώτη φορά απο την ισχύ του συντάγματος του 1975!!!

Για όλα αυτά δεν ευθύνεται καμμιά συνταγματική διάταξη ,αντίθετα ευθύνεται η συμμόρφωση στο Σύνταγμα.

Οι Ανεξάρτητες Αρχές(πλην των Συνταγματικών) αντί για θεσμικό αντίβαρο, έχουν μεταβληθεί σε θεσμικό ανάχωμα της μονίμως παρανομούσης δημόσιας διοίκησης ,έτσι ώστε να αποφεύγει τις ευθύνες της και να  τις «φορτώνει» σ ’αυτές, ενώ η στελέχωση τους και η λειτουργία τους με το πρόσχημα της Ανεξαρτησίας, είναι δείγμα έλλειψης λογοδοσίας(χαρακτηριστικά τα όσα θρυλούνται για την στελέχωση τους).

Ο συνταγματικός νομοθέτης πρέπει να προβλέψει την απολυτό διαφάνεια και λογοδοσία των πραγματικών ανεξάρτητων αρχών, για τις οποίες επικρατεί «σιωπή» του από αυτές «ελεγχόμενου» πολιτικού συστήματος. Υπάρχει από ετών ένα σχέδιο νόμου για πιο ορθολογική και διαφανή λειτουργία των Αρχών ,πλην όμως παραμένει στα χαρτιά.

2.Για να υπάρξει μια αλλαγή στο Σύνταγμα, για να υπάρξει ένα ζωντανό σύνταγμα απαιτείται να υπάρξει μια συνεκτική αναθεώρηση  με την  η αναγκαία συμφωνία του πολιτικού κόσμου,  και να αποφευχθεί μια ανούσια και ενδεχομένως περιττή συνταγματική Αναθεώρηση.

Το ζητούμενο της αναθεώρησης, είναι οι αλλαγές να επικεντρωθούν σε άξονες που σχετίζονται με τη λειτουργία του κράτους, των θεσμών και την ουσιαστική αναβάθμιση κοινοβουλευτικών διαδικασιών που έχουν φθαρεί και απαξιωθεί, όπως εκείνες για την ποινική ευθύνη των βουλευτών και υπουργών, αλλά κυρίως στην εμπέδωση της εμπιστοσύνης και του κύρους των θεσμών.

Χαρακτηριστικά του νέου συντάγματος πρέπει να είναι, η διεύρυνση της προστασίας των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, η αμοιβαία λογοδοσία  όλων των εξουσιών και η αξιοκρατία και η διαφάνεια λειτουργίας του πολιτεύματος.:

1) την αναμόρφωση των αρμοδιοτήτων του ΠτΔ, όπως:

     α)με την εμπλοκή του στην επιλογή των Προέδρων και των μελών των Ανεξάρτητων Αρχών, κατόπιν προτάσεως της Ολομέλειας της Βουλής και

    β) την παραπομπή με πράξη του ΠτΔ σε προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητος των νόμων και των ΠΝΠ ,από το ΑΕΔ.  

2) α)τον αποτελεσματικό κατασταλτικό  δικαστικό έλεγχο, όλων χωρίς εξαίρεσή των πράξεων εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας ακόμη και της παραβίασης των διατάξεων που αφορούν στην καλή νομοθέτηση  ή των Interna corporis της Βουλής, με την αναβίβαση του ΑΕΔ σε «συνταγματικό δικαστήριο»,

β) με δυνατότητα ατομική προσφυγή στο ΑΕΔ για τον έλεγχο συνταγματικότητος των νόμων και ΠΝΠ.

3)Η απόλυτη καθιέρωση της Δικαστικής Ανεξαρτησίας με λογοδοσία και διαφάνεια:

α) με τις προαγωγές στις κορυφαίες θέσεις των Ανωτάτων Δικαστηρίων   από τις Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων και το Υπουργικό Συμβούλιο, τροποποιούμενου σχετικά του άρθρου 90 § 5 Σ, αλλά και β) της συμμόρφωσης της Πολιτείας στις αποφάσεις των δικαστηρίων και την

γ) αποφυγή επεμβάσεως με κάθε τρόπο στο έργο της Δικαιοσύνης.

4)Η ενίσχυση του προληπτικού δικαστικού ελέγχου ,όλων των υπό ψήφιση νόμων ,αλλά και κανονιστικών πράξεων προς την κατεύθυνση αποτροπής της θέσης σε ισχύ τυχόν αντισυνταγματικών διατάξεων, με την καθιέρωση προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων και την καθιέρωση προληπτικού ελέγχου όλων των κανονιστικών πράξεων, των Πράξεων Νομοθετικού Περιεχομένου και των interna corporis της Βουλής, των κυβερνητικών πράξεων.

5) Τροποποίηση του άρθρου 74 Συντάγματος-(«Ντροπολογίες[9]): Διάταξη που ψηφίσθηκε κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 74 Συντάγματος, είναι άκυρη μετα απόφαση της  Ολομελείας του Συμβουλίου Επικρατείας, κατόπιν αιτήσεως οιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον.

 Για την ασφάλεια δικαίου δεν αρκεί η σαφήνεια των εφαρμοστέων κανόνων. Απαιτείται και σταθερότητα του νομοθετικού πλαισίου και δεν απαιτείται συνταγματική αναθεώρησή πολιτική βούληση απαιτείται. 

6) τη διασφάλιση και την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, όσο και την Τεχνητή Νοημοσύνη, με την προσθήκη αρθρου5Β στο Σύνταγμα προς συμπλήρωση των άρθρων5 (Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, προσωπική ελευθερία) και  5^α του Συντάγματος (Δικαίωμα στην πληροφόρηση) κι και την δημιουργία συνταγματικής ανεξάρτητης αρχής που θα παρακολουθεί εποπτεύει την λειτουργία της Τεχνητής Νοημοσύνης  στο τόπο  μας ενιαία.

7) 1)Η κατάργηση κάθε μορφής προνομίου ή ασυλίας για τους βουλευτές και Υπουργούς. Η τροποποίηση του άρθρου 62 Σ και του άρθρου 86 Σ: 

Η ασυλία δεν ισχύει όταν ένας βουλευτής ή Υπουργός καταληφθεί επ’ αυτοφώρω διαπράττων κακούργημα ή πλημμέλημα για το οποίο δεν επιτρέπεται ο διορισμός σε δημοσία θέση. 

Η ρύθμιση του άρθρου 5 παρ 2 του Ν 3126/2003 «η βουλή μπορεί να αναθέτει σε τριμελές γνωμοδοτικό συμβούλιο τον νομικό έλεγχο των στοιχείων της κατηγορίας και την αξιολόγηση της ουσιαστικής βασιμότητας αυτών. Με την ίδια Απόφαση τάσσεται προθεσμία για την ολοκλήρωση του ελέγχου και την παράδοση της γνωμοδότησης στον Πρόεδρο της Βουλής.» είναι   η λύση του προβλήματος που πρέπει να περιληφθεί στην αναθεωρητέα διάταξη, επιλαμβάνεται υποχρεωτικά το γνωμοδοτικό συμβούλιο το οποίο  προτείνει την παραπομπή τότε η ανάκριση διεξάγεται από το Συμβούλιο του Ειδικού δικαστηρίου. Η  Βουλή παρέχει την άδεια διώξεως μετα από βούλευμα του  Συμβούλιου του Ειδικού δικαστηρίου.  

  2)Ο έλεγχος του «πόθεν έσχες» γίνεται  αποκλειστικά από το Ελεγκτικό Συνέδριο .

8) Καθιέρωση θεσμού «Γενικού Επιτρόπου της Επικράτειας»: Ανεξάρτητος δικαστικός ελεγκτής νομιμότητας , (ανώτατος εν ενεργεία δικαστικός λειτουργός που θα επιλέγεται απο τις ολομέλειες των ανωτάτων δικαστηρίων εκ περιτροπής  και με τετραετή θητεία) για τη διαφύλαξη της σύννομης και χρηστής διοικητικής δράσης καθώς και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Στο Γενικό Επίτροπο της Επικράτειας υπάγονται διοικητικά όλοι οι ελεγκτικοί μηχανισμοί του Κράτους. Ο ρόλος του ελεγκτή νομιμότητος είναι απολύτως διάφορος των αρμοδιοτήτων του ελεγκτικού συνέδριου

3.Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν μια αναθεώρηση του συντάγματος είναι καταρχήν δυνατή αφού χρειάζονται συναινέσεις των πολιτικών δυνάμεων που δεν είναι ορατές[10], και εν τέλει αν αυτές επιτευχθούν  αν είναι αρκετή για δώσει λύσεις και απαντήσεις στα μεγάλα προβλήματα του Τόπου, το αναθεωρημένο Σύνταγμα μπορεί  να αποτελέσει   την αφετηρία  μιας  νέας  δημοκρατικής οργάνωσης της Πολιτείας του 21ου αιώνα, με στόχο την ενίσχυση του  δημοκρατικού πολιτεύματος, τον άνθρωπο και τα δικαιώματα, την αποκέντρωση της πολιτικής εξουσίας μέσω περιφερειακής αυτοδιοίκησης, δηλαδή ενός   συγχρόνου Συντάγματος άλλωστε  «Αν κανείς εξετάσει μακροσκοπικά την πρόσφατη πολιτική ιστορία της Ελλάδας, τότε θα διαπιστώσει ότι τα σημαντικότερα προβλήματα δεν εντοπίζονται στη λειτουργία του πολιτεύματος, αλλά στη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης.»[11]

Νίκος Καζαντζάκης: «H Ελλάδα επιζεί ακόμα μέσα από διαδοχικά θαύματα»

---

[1]Βλ Ν. Αλιβιζάτος Το Σύνταγμα και οι εχθροί του στη νεοελληνική ιστορία 1800-2010 Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση, 1922-1994, Αθήνα, Θεμέλιο, Α' έκδοση, 1983.

[2] Βλ. Παναγιώτη Πικραμμένου: «Ο Κ. Καραμανλής και το Σύνταγμα του 1975» εφημερίδα: «Καθημερινή», 10.03.13.

[3] Η πρόσφατη δημοσκόπηση της ALCO (29 Οκτωβρίου – 3 Νοεμβρίου 2025) επιβεβαίωσε αυτό που πολλοί διαισθάνονται τα τελευταία χρόνια. Η ελληνική κοινωνία δεν εμπιστεύεται πλέον το πολιτικό σύστημα. Όταν 8 στους 10 πολίτες δηλώνουν ότι οι θεσμοί βρίσκονται σε κρίση(https://www.skai.gr/news , 03.11.2025.

[4] Βλ. Το βιβλίο "Πολυνομία και Κακονομία στην Ελλάδα - Ένα σχέδιο για ένα καλύτερο και αποτελεσματικότερο κράτος" που περιέχει τη μελέτη κυκλοφόρησε το Δεκέμβριο του 2017 από τη διαΝΕΟσις.

[5] O κ. Αθανάσιος Ράντος είναι Γενικός Εισαγγελέας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ. σε https://daily.nb.org/ 25/10/2024

[6] Όπως η διάταξη του το άρθρου 109 του ν. 5264/2025, για τον ΟΠΕΚΕΠΕ και … «άλλες» διατάξεις αφορά την «Μεταρρύθμιση δικαστικής απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα – Τροποποίηση του «άρθρου 1536 Αστικού Κώδικα, τροποποίηση παρ. 3 άρθρου 592 και προσθήκη παρ. 2 στο άρθρο 593 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας»!!!

[7] Βλ Γιώργος Γούλας εφ το ΒΗΜΑ «Πολυνομία και Κακονομία: Υπάρχει σενάριο εξόδου από την ομηρία;»

[8] ΠΗΓΉ: Πάσχος Μανδραβέλης «Ολο νόμοι κι αστυνόμοι…» https://www.kathimerini.gr/ 11.05.2025

[9] Γνωστή λαϊκή έκφραση που εκφράζει την πραγματικότητα ενιότε.

[10] Οπότε μιλάμε για τη  φράση του Σεφέρη,  «Για ένα πουκάμισο αδειανό, για μια Ελένη» δηλαδή η συζήτηση  ο πόλεμος διεξάγεται  χωρίς ουσιαστική αιτία, για κάτι χωρίς πραγματική αξία.

[11]Βλ.ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ «Η πολυνομία και η κακονομία στην Ελλάδα» https://www.huffingtonpost.gr/

« Στη Δημοκρατία: Ουδείς μπορεί να είναι ανέλεγκτος»

 

« Στη Δημοκρατία: Ουδείς μπορεί να είναι ανέλεγκτος» 

ΑΝΤΩΝΗΣ  ΑΡΓΥΡΟΣ

1. Καθημερινά πλέον, τα ζητήματα Δικαιοσύνης απασχολούν με ένταση την κοινή γνώμη. Όλοι οι παράγοντες της Δικαιοσύνης συμφωνούν στην ύπαρξη του Εθνικού προβλήματος, διαφωνούν στην λύση. Η λογοδοσία είναι η ψυχή της Δημοκρατίας και ο μόνος τρόπος που έχουμε ότι οι μηχανισμοί του κράτους λειτουργούν προς όφελος της χώρας. Η λογοδοσία αφορά το σύνολο της λειτουργίας των οργάνων του κράτους, κατά το άρθρο 26 του Συντάγματος και βεβαίως αφορά τη Δικαιοσύνη, ενόψει του ότι «όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους» (άρθρο 1 παρ. 3 Σ) και οι δικαστικές αποφάσεις «εκτελούνται στο όνομα του ελληνικού λαού» (άρθρα 26 παρ. 3 Σ). Η Ελληνική Δικαιοσύνη πάσχει βαρύτατα, ιδίως λόγω της μεγάλης αργοπορίας στην απονομή της, που συχνά οδηγεί σε καταστάσεις αρνησιδικίας, ενώ έχουμε υπερδιπλάσιους δικαστές από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, σε αναλογία προς τον πληθυσμό, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η βραδύτητα αυτή έχει στοιχίσει στο Ελληνικό Δημόσιο πολλές καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε σημαντικές αποζημιώσεις και στην πατρίδα μας αναπτυξιακή επιτάχυνση. Αναφέρω με αφορμή την από 19.11.2024 απόφαση του ΕΔΔΑ (Τσιώλης κατά Ελλάδος και  υπόθεση Vervele κατά Ελλάδας( η καθυστέρηση διήρκεσε 18 χρόνια, 9 μήνες και 18 ημέρες κλπ.). Είναι χαρακτηριστικές οι περιπτώσεις καθυστέρησης απονομής της δικαιοσύνης όταν χαρακτηριστικά: Ύστερα από 34 χρόνια, με απόφαση του Αρείου Πάγου 747/2022, έκταση περίπου 300 στρεμμάτων, στην εκτός σχεδίου θέση Τουρκοβούνια του Δήμου Ψυχικού - Φιλοθέης, περιήλθε στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου, καθώς έγινε δεκτή αγωγή του Δημοσίου κατά Ανώνυμης Εταιρείας. Από την Απόφαση 571/2025 ΣτΕ, προκύπτει  ότι στις 17.5.2012 κατατέθηκε ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας αίτηση ακυρώσεως, η δίκη περατώθηκε με τη δημοσίευση, στις 29.4.2024, της 608/2024 απόφασης του Δ´ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας , η επίμαχη διαδικασία διήρκεσε χρονικό διάστημα των δέκα ετών, πέντε μηνών και είκοσι επτά ημερών.

Στην υπόθεση «Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδας» (No. 3), το ΕΔΔΑ διαπίστωσε αντίστοιχη παραβίαση των αρχών της δίκαιης δίκης σχετικά με την ευθύνη αποζημίωσης του Δημοσίου από ζημιογόνες ενέργειες των δικαστικών οργάνων λόγω προδήλου σφάλματος, καθώς η απόφαση του ΣτΕ 800/2021 δημιούργησε ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο στην πρόσβαση των πολιτών στη Δικαιοσύνη, καθιστώντας αδύνατη την αποζημιωτική προστασία για ζημίες από πράξεις οργάνων της δικαστικής λειτουργίας και εδώ το ζήτημα αφορά το δικαίωμα  στην απονομή της δικαιοσύνης  που εμποδίζεται με δικαστική απόφαση! Το θεμελιακό αυτό ζήτημα(άρθρο 20 Σ ΚΑΙ 6 ΕΔΔΑ) πρέπει να αντιμετωπισθεί ,αφού υπάρχει αριθμός δικαστικών αποφάσεων με τις ίδιες σκέψεις (ΒΛ ΣτΕ 1360-1261/2021)  

2.«Η έννοια της “λογοδοσίας” (accountability) αποτελεί στη σύγχρονη εποχή έναν από τους κεντρικούς άξονες στη διαμόρφωση δημοσίων πολιτικών και αρχών         δημοκρατικής διακυβέρνησης μιας χώρας».

Εντούτοις, το ζήτημα της λειτουργίας της Δικαιοσύνης είναι θέμα που προφανώς θα απασχολήσει την επικείμενη Συνταγματική Αναθεώρηση. Στο μεταξύ, η κατάσταση είναι εντελώς προβληματική κυρίως διότι υπάρχει αυτή η καθημερινή παρουσία κρίσιμων ζητημάτων χωρίς τον παραμικρό διάλογο των φορέων της Δικαιοσύνης, χωρίς την παραμικρή λογοδοσία, ζήτημα που έχει αναδείξει και ο Πρόεδρος του ΣτΕ, Καθηγητής του Δικαίου Μιχ. Πικραμένος, ο οποίος έχει συγγράψει το εξαιρετικό βιβλίο: «Η λογοδοσία των δικαστών στη Δημοκρατία/Δημόσια εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη», εκδ. Ευρασία. Η λογοδοσία της δικαστικής εξουσίας συνίσταται αφενός στον έλεγχο των δικαστικών αποφάσεων μέσω των προβλεπόμενων ενδίκων μέσων που ασκούνται εναντίον τους και στην πειθαρχική και ποινική ευθύνη των δικαστών και αφετέρου στην υποχρέωση που επιβάλλεται από το Σύνταγμα, που ορίζει στο άρθρο 93 ότι οι αποφάσεις των δικαστηρίων πρέπει να είναι αιτιολογημένες και ν’ απαγγέλλονται σε δημοσία συνεδρίαση.

 

3.Ο ΔΣΑ προχώρησε στη δημιουργία μηχανισμού για την καταγραφή των καθυστερήσεων στην απονομή της Δικαιοσύνης, των αρνητικών οργανωτικών λειτουργιών και των περιπτώσεων κακοδικίας στα δικαστήρια της Αθήνας(03/2026): Η πρωτοβουλία στοχεύει στην ανάδειξη των προβλημάτων που επηρεάζουν την καθημερινότητα των δικηγόρων και την απονομή της δικαιοσύνης, αλλά κυρίως στην καθημερινότητα των Ελλήνων πολιτών υπερ. των οποίων ασκούνται κατ’ άρθρο 1 παράγραφος 3 του Συντάγματος, όλες οι Εξουσίες. Ακούσθηκαν για αυτή την θεμιτή πρωτοβουλία του ΔΣΑ  κραυγές διαμαρτυρίας που στρέφονται κατά της προσπάθειας αυτής που αφορά ένα κρίσιμο εθνικό ζήτημα. Η Δικαιοσύνη είναι διαυγής και λειτουργεί κατά το Σύνταγμα δημόσια(άρθρο 93 παρ 2,3 Σ), η δε κριτική των δικαστικών αποφάσεων είναι επιβεβλημένη  και συνταγματικά θεμιτή(άρθρο 14 παρ1 Σ) η απόλυτη απόδειξη εύρυθμης λειτουργίας του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας. Η θεμιτή κριτική και επιβεβλημένη είναι και καλοδεχούμενη απο όλους ελπίζω και γίνεται και πρέπει να γίνεται με σεβασμό στους θεσμούς. Ο ΑΠ πρόσφατα έχει προχωρήσει σε απολύσεις δικαστικών λειτουργών, κυρίως λόγω αδικαιολόγητων καθυστερήσεων στην έκδοση αποφάσεων, πειθαρχικών παραπτωμάτων ή ανάρμοστης συμπεριφοράς, με πρόσφατες αποφάσεις (2024-2025). Το ΕΔΔΑ, μάλιστα, δέχεται πως οι δικαστές, όταν ενεργούν υπό την θεσμική τους ιδιότητα, πρέπει να ανέχονται πολύ αυστηρότερη κριτική σε σχέση με τους άλλους πολίτες (βλ. απόφαση Tavares de Almeida Fernandes and Almeida Fernandes κατά Πορτογαλίας, 29-5-2017, σκ. 63). Η Ελληνική Δικαιοσύνη πρέπει να βλέπει θετικά αυτή την θεμιτή επιστημονική δραστηριότητα του πρώτου επιστημονικού συλλόγου(ΔΣΑ) που ο νόμος του παρέχει ρητά το δικαίωμα στο  άρθρο 90 Κώδικα δικηγόρων « Στους Δικηγορικούς Συλλόγους ανήκει: α) Η υπεράσπιση των αρχών και κανόνων του κράτους δικαίου σε μια δημοκρατική πολιτεία. β) Η διασφάλιση της λειτουργίας μίας ανεξάρτητης δικαιοσύνης, η οποία απονέμεται πάντοτε στο όνομα του ελληνικού λαού... ε) Η διατύπωση γνωμών και προτάσεων που αφορούν στη βελτίωση της νομοθεσίας, την ερμηνεία και την εφαρμογή της. Στο πλαίσιο αυτό οι Δικηγορικοί Σύλλογοι αναγνωρίζονται ως σύμβουλοι της πολιτείας και συμμετέχουν υποχρεωτικά στις σχετικές νομοπαρασκευαστικές επιτροπές. στ) Η διατύπωση κρίσεων και προτάσεων για τη βελτίωση της λειτουργίας και της απονομής της δικαιοσύνης.» Οι δικηγόροι υπήρξαν διαχρονικά πάντοτε αρωγοί με την συμπαράσταση τους και υπεράσπισή τους, στα θέματα των δικαστών με εξαιρετικό κόστος, Οι δικηγόροι δεν βρίσκονται απέναντι στο δικαστικό σώμα είναι πάντοτε δίπλα του(όποιοι το αμφισβητούν ας μελετήσουν τις αποφάσεις του Μισθοδικείου και του ΣτΕ στην περίοδο των διώξεων δικαστικών λειτουργών απο την δικτατορία).

4. Τί μαρτυρεί ο Γιάννης Κτιστάκις, δικαστής- Προέδρος Τμήματος στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου:

«Η Ελλάδα έχει συνολικά 998 καταδικαστικές αποφάσεις, επί συνόλου 11.515 προσφυγών, που έχουν τελεσίδικα εκδικαστεί. Ποσοστό, μόλις, 8,8 %. Έχουν εκδοθεί, επίσης, 48 αποφάσεις μη παραβίασης της ΕΣΔΑ. Τέλος, σημειώνω το πολύ ενδιαφέρον στοιχείο του φιλικού διακανονισμού: επιπλέον, δηλαδή, των 998 καταδικαστικών αποφάσεων, οι διάδικοι (προσφεύγοντες και Ελληνική κυβέρνηση) έχουν συμβιβαστεί σε άλλες 1.132 υποθέσεις. Το συντριπτικό ποσοστό των 998 καταδικαστικών αποφάσεων αφορά την αργοπορία της Ελληνικής δικαιοσύνης και, γενικότερα, τη μη ορθή απονομή της δικαιοσύνης (παραβίαση του «δικαιώματος σε δίκαιη δίκη»).

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Στις δημοκρατίες δεν υπάρχει κανένας ρόλος και κανένας θεσμός ανέλεγκτος. Αποτελεί το βασικό συστατικό του δημοκρατικού πολιτεύματος.